Gazeta codzienna

Sztuka. Kultura. Nauka.

* * *
Merkuriusz Polski dzieje wszystkiego świata w sobie zamykający dla informacji pospolitej. Od 3 stycznia 1661.
wtorek, 25 Wrzesień, 2018 - 19:22

Archeologia podwodna pozwala odkryć pogańskie porty Zatoki Gdańskiej

ndz., 04/08/2013 - 11:20


Stale rosnący poziom mórz i oceanów stanowi zagrożenie dla dziedzictwa historycznego. W przypadku Zatoki Gdańskiej co najmniej dwa stare kompleksy portowe z czasów przedchrześcijańskich: w Pucku i na Helu, znalazły się pod poziomem wody.

W Pucku, w estuarium rzeki Płutnicy, odkryto zatopiony port z czasów przedchrześcijańskich, rozciągający się na ogromną powierzchnię 12 hektarów. Posiadał on nawet brukowane ulice i umocnione, drewniane nabrzeża. Odkryto w nim łodzie klepkowe i dłubanki. 

Port obsługiwał zachodnią część Zatoki Gdańskiej, i był znacznym kompleksem handlowym, zorientowanym na rybołówstwo. Historii odkrycia portu przez przypadkowych płetwonurków w 1977 r. poświęcona jest wystawa w Muzeum Ziemi Puckiej. 

Co odkryto?
Odkryte w toku prac badawczych podwodnych archeologów pozostałości portu powstałego w czasach przedkatolickich w Pucku położone są u ujścia rzeki Płutnicy, około 150 m od obecnej linii brzegowej w zachodniej części Zalewu Puckiego, w wewnętrznej części Zatoki Puckiej. Stanowisko rozciąga się na ponad 12ha dna. W chwili obecnej głębokość wody waha się pomiędzy 1,5 a 2,5m. 

Bagnista (podmokła) dolina Płutnicy ograniczona jest od północy przez Kępę Pucką i od południa przez Kępę Swarzewską. Zalew Pucki oddzielony jest od Zatoki Puckiej piaszczystą łachą zwaną Rybitwia Mielizna. W chwili obecnej można przepłynąć przez nią tylko jednym przesmykiem, jednak na podstawie źródeł pisanych można przypuszczać, że w średniowieczu istniało jeszcze inne przejście, bezpośrednio z otwartego morza poprzez rzeki Czarna Woda i Płutnica.

Przebieg prac archeologicznych

Po odkryciu portu przez płetwonurków- amatorów ujawniono odkryto potężny system konstrukcji drewnianych i nasypów kamienno-ziemnych oraz faszynowania rozciągający się na przestrzeni ponad 12 hektarów. Pomiędzy konstrukcjami zlokalizowano wraki trzech łodzi klepkowych oraz czółno dłubane.

Datowanie portu 
Na podstawie wyników analiz dendrochronologicznych można wstępnie określić, że port funkcjonował od pierwszej połowy X do połowy XIV wieku. 

Opis portu

wg opisu A. Oniszczuk 
Podwodny port przedkatolicki w Pucku składa się z pozostałości konstrukcji drewnianych usytuowanych w dnie wzmocnionym faszyną, kamieniami i mierzwą. Do chwili obecnej zlokalizowano cztery wraki łodzi klepkowych i czółno dłubane. 

W części północnej zachowały się pozostałości najstarszych pomostów oraz nabrzeża. Pale pomostu zabite są w dno w dwóch rzędach wiązek po dwa lub trzy pale w wiązce na odcinku 25m. Szerokość pomostu nie przekracza pięciu metrów. Również batymetria dna w tym rejonie pozwala wyróżnić dwie strefy: głębszą odmorską, gdzie głębokości w chwili obecnej wahają się w granicach 200-250 cm oraz gwałtownie spłycającą się część umocnienia brzegowego o głębokości zmniejszającej się nawet do 160cm. Rejon nasady pomostu to miejsce wyjątkowo częstego występowania faszyny i fragmentów ceramiki. Jest tu również wyraźne zagęszczenie prymitywnie obrobionych, pozbawionych kory fragmentów pni i konarów drzew. W niewielkim stopniu zachowały się bierwiona dębowe z otworami jarzmowymi których nieliczne fragmenty leżą porozrzucane między palami. Pewną pomocą przy próbie rekonstrukcji ich układu są pale kotwiące o charakterystycznym, prostokątnym przekroju, wciąż wbite w dno. 

Łódź P-2 
Niezwykle interesujące rezultaty przyniosły prace dokumentacyjne prowadzone na wraku P-2 w 2003 i 2005 r. Ustalono, że jest to pozostałość łodzi klepkowo-wręgowej o specyficznej konstrukcji, łączącej w sobie cechy skandynawskie i słowiańskie. Skandynawskie cechy konstrukcji to: zastosowanie żelaznych nitów do budowy łodzi, uszczelnienie jej sierścią i charakterystyczna nadstępka. Cechy słowiańskie to: łączenie pasów poszycia klinowanymi kołkami i uszczelnianie mchem na szwach poprzecznych planek. Wrzecionowaty kształt i proporcje jednostki potwierdzają, że była to jednostka bojowa. 

Oprac. AF z fragmentami opisu A. Oniszczuk na podstawie tekstów I. Pomian i I. Jagielskiej.
Literatura i źródło fragmentów opisujących zabytek:
http://e-zabytek.nid.pl/Zabytek/szczegoly.php?ID=27