Gazeta codzienna

Sztuka. Kultura. Nauka.

* * *
Merkuriusz Polski dzieje wszystkiego świata w sobie zamykający dla informacji pospolitej. Od 3 stycznia 1661.
poniedziałek, 21 Maj, 2018 - 22:47

Historyk dowodzi historyczności Piastów niekatolickich

ndz., 16/06/2013 - 17:15
Zgodnie z przekazem Galla Anonima przed Mieszkiem państwem Polan rządził "król" Popiel a po nim kolejni potomkowie Piasta: Siemowit, Lestek i Siemomysł.  Ile w tym prawdy? Wydaje się że August Bielowski, historyk sprzed stulecia, rozjaśnił dawną historię sprzed 966 roku- podawanego w rozlicznej popularnej, powierzchownej literaturze jako data rzekomego początku państwowości na ziemiach Polski. Początku- podkreślmy- dość nielogicznie związanego z chrztem władcy w obrządku katolickim.
 
Bielowski wielokrotnie wypomina przyczyny niedopowiedzeń na temat historii czasów przedkatolickich. Wszystkie odmienne nurty chrześcijaństwa, o pogaństwie nie wspominając, wg Bielowskiego zwalczano tak mocno, że katoliccy kronikarze wczesnośrendiowieczni w myśl maksymy "quos error et idolatria defedavit" traktowali inne obrządki chrześcijaństwa jako ideologicznego wroga, niegodnego wzmianki. Napisanie czegokolwiek na te tematy uważano za rzecz grzeszną nielaże, a co najmniej bezużyteczną. Wg źródeł przytoczonych przez Bielowskiego, wykazywano się przy tym taką gorliwością, że nawet dwukrotnie chrzczony (wg źródeł przytocznych w tekście) Mieszko I, ojciec Chrobrego, jest opisany jako poganin na nagrobku swojego syna, Bolesława Chrobrego.
 
Bielowski jest warsztatowo poprawnym spośród licznych historyków analizujących okres polskiej państwowości przed 966 rokiem. Bielowski przedstawia może najwłaściwszą metodologię porównawczą w analizie zapisów dawnych kronik i tekstów żródłowych. Porządkuje zapisy dawnych kronikarzy, przedstawiając historię ziem Polski przed 966 rokiem w świetle skąpych, ale jednak istniejących materiałów historycznych z tamtego okresu.
 
Udaje mu się - chyba skutecznie- przedstawić historię ziem Polski przed rokiem 966 za pomocą metodologii chyba poprawnej- co widać na tle dokonań licznej rzeszy autorów wyjaśniających czasy pogańskie.   Ówczesne państwo uznaje za kontynuację Rzeszy Wielkomorawskiej.
 
Aby tego dowieść, analizuje znaczenie dawnych nazw geograficznych (Ruhhiam provinciam, Russiam), przywołuje zapisy z kroniki węgierskopolskiej na temat dawnego przebiegu granicy między obu krajami za czasów Mieszka I i jego zjazdu z królem węgierskim Stefanem. Wg tych zapisów, granice ówczesnej Polski miały się rozciągać aż do brzegów Dunaju, sięgając aż na terytoria dzisiejszych Węgier.
 
Bielowski metodą porównawczą uznał panowanie Świętopełka, za równoznaczne z opisanym w polskiej tradycji kronikarstwa historycznego okresem rządów Ziemowita. Dowodzi tego analizując jego imię: Cendebold, jak określali go współcześni mu kronikarze zagraniczni.
 
Władca ten miał rządzić w latach 861- 892 r. Opisane obalenie rządów Popiela II to nic innego, jak walka między silnymi klanami kontrolującymi aparat władzy, walka nowego wyznania przeciwko miejscowym królom, kniaziom, książętom  którzy opragfnęli pozostać przy dawnych "prawach i nałogach"- jak podsumowuje to tajemniczo Bielowski. Potomkowie książąt pogańskich walczyli o władzę jeszcze do czasów Bolesłąwa Chrobrego, jak wspominają kroniki cytowane przez Bielowskiego.
 
Bielowski stosuje te same metody analizy porównawczej kolejnych postaci historycznych, próbując dopasować opisy rządów, cechy władcy. Mojmir, wielki książę wielkomorawski- to Lestko IV. 
 
Józef Bolesław Ostrowski w Tomie 4 swych "Badań..." na s. 116 krytykuje "pana B." i pisze że Mojmir został w r. 907 n.e. pokonany  i utracił Morawy, ale nie mógł być Leszkiem IV. Cytuje Lelewela: "`Jasno mi jest- że za czasu Świętopełka. za Pilicą, był Ziemowit znamienitszy i większy przez się gdyby był morawskim podrzutkiem. Miał rozprawę na miejscu, z dawnym porządkiem, z Popielem". 
 
Wracając do Augusta Bielowskiego: autor pokazuje tło historyczne wydarzeń, a następnie pracowicie zestawia ów poczet pół- historycznych władców Polski ze znanymi postaciami historycznymi. Czy możliwe jest aby- wg Bielowskiego ów Mojmir- rzekomo Lestko IV z polskich kronik, miał pozostawić potomka Semisława? Władca ten wstąpił na tron w roku 915 i panował blisko pół wieku, a jego synowie to już opromienieni glorią chwały Piastowie katoliccy. 
 
Wg Bielowskiego, kroniki polskich kronikarzy rzucają wiele światła na dalsze dzieje wczesnej państwowości słowiańskiej, jeszcze po 900 roku jednoczącej wiele później oderwanych ziem słowiańskich. 
 
Przypomina stare zapisy, wg których "Polonia przyjęła wiarę katolickią roku pańskiego 930 czwartego dnia po św. Michale." (za Rkp. bibl. Oss. CLXVIII fol. 154). Chrzest ten wg Bielowskiego miał dotyczyć samego państwa Polan.  Wg Bielowskiego, okres ten dokładnie zbiega się z wielkim zwycięstwem Henryka nad połączonymi siłami Słowian. Wóczas Henryk chrzcił w obrządku katolickim okoliczne ludy z ich książętami. Bielowski podkreśla znaczenie "fidem catholicam", co wg niego znaczy że byli to już chrześcijanie wg obrząkdu morawskiego, ale katolikami zostali dopiero w tym roku. Za czasów Semisława wg Porfirogenity piszącego w tamtym okresie - Chrowatowie wielcy mieli wraz ze swym księciem podlegać Ottonowi I, cesarzowi niemieckiemu.
 
Bielowski przytacza najstarsze polskie roczniki benedyktyńskie, zaczynające się rokiem 899 (gdzie opisana jest śmierć Arnolfa, najzacieklejszego przeciwnika słowiańskiej niepodległości). Kolejne wpisy dotyczną objęcia tronu królewskiego przez króla nazywanego Semomysl/ Semislaus. Okres ten pokrywa się z datą śmierci morawskiego Mojmira, co wg Bielowskiego jest dowodem na historyczność polskiego władcy sprzed chrztu katolickiego.
 
Przypomina roczniki wymieniające Jordana jako biskupa Polski już w roku 958. Opisuje to w kontekście przegranej Mieszka z wojskami Ottona I. Dwie wielkie wyprawy pokonały ówczesne armie synów Semisława- jak literatura opisuje ówczesnego księcia.  Pojawienie się odrębnego biskupa było wyrazem narzucenia innego obrządku chrześcijańskiego- katolicyzmu. Dopiero w 944 roku wg Bielowskiego do Krakowa przybyć miał Wojciech, i narzucić miał obrządek katolicki zamiast morawskiego, słowiańskiego. Bielowski przypomina zapisy żródłowe: około roku 884 Świętopełk zrobił wyprawę na księcia nadwiślańskiego, poganina, zajmując jego kraj. Granice kościelnych diecezji morawskich za życia Metodego sięgały aż do źródeł Bugu i Styru. 
 
Według Konstantyna Porfirogenety piszącego około 949 r. w górnym biegu Wisły i północnych Czechach miało istnieć państwo Wielka Chrowacja , kraj graniczący z Węgrami i Niemcami, rozciągający się aż na północ od Wisły, obejmujący północną stronę Karpat. Poorfirogenta wspomina o podporządkowaniu władcy tego kraju w stosunku do cesarza Ottona. Państwo to nosiło różne nazwy, między innymi Wielkiej Chrowacji. Wg Bielowskiego, jeśliby państwo to było innym, powstałym na gruzach Moraw, wówczas wspomniałby te fakty w swoim dosć szczegółowym dziele. Wspomina, że po śmierci władcy Światopełka, ludność wyemigrowała z ogarniętego nierządem i wojną domową kraju ku wspomnianej WIelkiej Chrowacji właśnie. 
 
Opr. Adam Fularz
Literatura
Wstęp krytyczny do dziejów Polski
August Bielowski
 
Jozafat Bolesław Ostrowski
 
Badania krytyczno-historyczne i literackie, Tom 4
 Autorzy Jozafat Bolesław Ostrowski
 
ilustracje: cc wikimedia