Gazeta codzienna

Sztuka. Kultura. Nauka.

* * *
Merkuriusz Polski dzieje wszystkiego świata w sobie zamykający dla informacji pospolitej. Od 3 stycznia 1661.
poniedziałek, 1 Czerwiec, 2020 - 02:19

Kult Flinsa w Szprotawie

sob., 21/12/2013 - 17:32

Na rynku w podzielonogórskiej Szprotawie lub w pobliskiej Iławie miał znajdować się posąg przedstawiający Flinsa, domniemane bóstwo słowiańskie, po raz pierwszy wzmiankowane w "Kronice Saskiej" (Cronecken der Sassen) brunszwickiego urzędnika i pisarza Konrada Bothego, z 1492 roku. .

Wzmiankowana w kronice Thietmara w 1000 roku jako miejscowość (Ilva) w okręgu dziadoszyckim, tu władca polski Bolesław Chrobry wystawnie ugościł cesarza niemieckiego Ottona III pielgrzymującego z Rzymu do Gniezna (do Grobu św. Wojciecha). .

wg http://armadebrunn.w.interii.pl/epz/ezp_i.htm

 

Jedno ze szprotawskich podań mówi o czczeniu w dawnych czasach bożka Flinsa na wzgórzu, gdzie obecnie stoi kościół św. Andrzeja. Kościół Św. Andrzeja w Szprotawskiej Iławie (nieopodal Wałów Śląskich) to budowla romańska. Zbudowana z cegły (ułożenie cegieł w wątku wendyjskim). Charakterystycznym elementem są romańskie, grube mury mierzące od 1,1 m. w absydzie do 1,3 m w nawie. Rozbudowany w stylu gotyckim. Świątynia musiała powstać w 1 połowie XIII wieku, najprawdopodobniej w miejscu dawnego kultu pogańskiego boga Flinsa, którego czciła miejscowa ludność słowiańska zamieszkująca Iławę

Jego złoty posąg miał stać na górze nieopodal Świeradowa-Zdroju, zaś dr Felix Matuszkiewicz, autor monografii Szprotawy, podaje, że na rynku stał niegdyś posąg "kamiennego mężczyzny z miotłą".

Znany annalista Księstwa Żagańskiego pastor Worbs z Przewozu powołując się na jeszcze starsza kronikę opisał to samo wydarzenie, ale pod datą 1117 roku, kiedy książę Lothar zniszczył bożków Flyns, Ridegast, Sysywe i Prono. O posągu Flinsa stojącym na rogatkach osady wspominają również kroniki Lubania nad Kwisą oraz wiele innych źródeł.

O Flinsie napisał także znany ze swej skrupulatności i profesjonalizmu szprotawski historyk i prawnik dr Felix Matuszkiewicz. Nawiązując do starego podania, pogański bożek Flins miał mieć miejsce swojego kultu pod Szprotawą, w obecnej dzielnicy Puszczyków, tam gdzie stoi teraz na Bobrem gotycki kościółek pod wezwaniem Zbawiciela Świata. Podobnież traktuje Matuszkiewicz o dzielnicy Iława i nadbobrzańskim kościółku romańskim pod wezwaniem św. Andrzeja.

wg http://www.radiobory.dbv.pl/readarticle.php?article_id=114

Flins - głaz narzutowy.

Znajduje się na północ od wsi Długie, na granicy gmin Szprotawa i Nowe Miasteczko, przy drodze wojewódzkiej nr 297. Głaz w XIX wieku został uznany za pomnik przyrody i naniesiony na mapy. Przybliżone wymiary obrysu prostokątnego: ok. 3x2 metry, wysokość ponad ziemię ok. 0,8 metra. Nie wiadomo, na jaką głębokość kamień zalega w gruncie. Skład: granit z domieszką kwarcu. Obecnie oficjalnie największy głaz narzutowy w gminie Szprotawa (drugi po nim to kamień „Max” na południe od wsi Długie). W bezpośrednim sąsiedztwie Flinsa przebiega wał ziemny, prawdopodobnie o historycznym charakterze granicznym. Ta sama rola może odnosić się do głazu. Głaz nazwano imieniem Flins w 2005 roku na okoliczność ponownego odkrycia w terenie przez ekipę badawczą Towarzystwa Bory Dolnośląskie. W pobliżu: źródliska potoku Sucha.

http://armadebrunn.w.interii.pl/epz/ezp_f.htm


Pokaż Miejsca związane z Flinsem na większej mapie

 

Wizerunek Flinsa, nowożytne opracowanie, cc wikimedia

W 2004 roku Towarzystwo Bory Dolnośląskie zorganizowało polsko-niemiecki program badawczy poświęcony wątkowi Flinsa, w ramach którego prześledzono i przeanalizowano dawne zapiski oraz spędzono dwa tygodnie na wyprawie poszukiwawczej w okolicach Świeradowa Zdroju. Zdaniem uczestników programu, Flins nie jest wymysłem pisarskim literatury nowożytnej. Być może Flinsa można łączyć ze znanym na innych obszarach słowiańszczyzny Welesem (Velionisem) – także bożka śmierci, zaświatów, dusz. Niewykluczone, że czcicielami Flinsa (dziada) było plemię Dziadoszyców zamieszkujące północną rubież dzisiejszych Borów Dolnośląskich (stąd szprotawskie tropy). Podsumowanie prac stanowi niskonakładowa broszura pt. „Boski Flins na Dolnym Śląsku, Łużycach i w Saksonii”, wydana w 2004 roku (28 stron, format A5).
Złoty posąg Flinsa spędzał sen z oczu wielu poszukiwaczom.

wg http://www.radiobory.dbv.pl/readarticle.php?article_id=114

Kronikarz Thietmara w roku 1000 wymienia osadę plemienia Dziadoszyców zwaną Ilva, która była wówczas miejscem spotkania orszaku cesarza niemieckiego Ottona III, zdążającego do grobu św. Wojciecha w Gnieźnie, z orszakiem Bolesława Chrobrego, który wyszedł mu naprzeciw. Kronikarz zanotował wtedy: ...jak wspaniale książę przyjął cesarza, jest nie do uwierzenia i nie do opisania.

Dokładne położenie Ilvy nie zostało z całą pewnością ustalone, a różne autorytety podają co najmniej dwie jej prawdopodobne lokalizacje: miasto Iłowę (niem. Halbau)[1][2][3] i – leżącą w odległości kilkunastu kilometrów na północny wschód od niej – Iławę[4][5][6][7][8][9][10]. Mieszkańcy tej drugiej spotkanie władców upamiętnili pomnikiem usytuowanym na wylocie z miasta w kierunku Małomic. Natomiast podczas sondażowych badań archeologicznych, prowadzonych w grudniu 2008 roku, udało się jedynie ustalić, że prawdopodobnie w miejscu znanym dziś jako Wzgórze Miłości lub Gród Chrobry znajdował się wczesnośredniowieczny gród[11][12][13].

 Więcej: Hieronim Szczegóła: A jednak Iława szprotawska, Nadodrze 1960, nr 6. Polecam również: Felix Matuszkiewicz: Geschichte der Stadt Sprottau, Sprottau 1908, a także: Hieronim Szczegóła: Z przeszłości Szprotawy, Rocznik Lubuski, Zielona Góra 1960. Maciej Boryna „Tajemnice Szprotawy i okolic” 2001 (ISBN 83-913508-1-0)
Maciej Boryna „Boski Flins…” 2004

  1. Wacław Aleksander Maciejowski, Pierwotne dzieje Polski i Litwy (...), Tom 3 z Historya prawodawstw słowiańskich, s. 380; 1846
  2. Joachim Lelewel, Polska wieków średnich, czyli Joachima Lelewela w dziejach narodowych polskich postrzeżenia, t. II, s. 25; 1856
  3. Ilwa w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III (Haag – Kępy) z 1882 r.
  4. Hieronim Szczegóła, A jednak Iława szprotawska, Nadodrze 1960, nr 6, s.13
  5. Słownik starożytności słowiańskich, t. 2, Wrocław 1964
  6. Hieronim Szczegóła: Historyczna Ilua najstarszą częścią Szprotawy w Szprotawski epizod Zjazdu Gnieźnieńskiego, Szprotawa 2000 (ISBN 83-7268-002-7)
  7. Andrzej Wałkówski: Stosunki polsko-niemieckie do 1000 roku w Szprotawski epizod Zjazdu Gnieźnieńskiego, Szprotawa 2000 (ISBN 83-7268-002-7)
  8. Hieronim Szczegóła: Szprotawski epizod Zjazdu Gnieźnieńskiego w 1000 roku w Szprotawa 1000-2000. W kręgu europejskich idei zjednoczeniowych (ISBN 83-7268-003-5), Szprotawa 2000
  9. J.G.Worbs: Geschichte des Herzogthums Sagan, Züllichau 1795
  10. Felix Matuszkiewicz: Geschichte der Stadt Sprottau, Sprottau 1908
  11. Karta AZP nr Szprotawa 18 (AZP 70-14/58)
  12. Sprawozdanie i opracowanie ratowniczo-rozpoznawczych prac archeologicznych na terenie obiektu ziemnego "Gród Chrobry" w Szprotawie, pow. żagański, woj. lubuskie, na zlecenie Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk Oddział we Wrocławiu, Radziechów 2009
  13. Archeolodzy w Szprotawie

Dziadoszyce

Dziadoszanie, Dziadosicze (lat. Dadosesani, Diedesisi, Diedesi, Diedesa, Dedosize, Dedosese) to plemię słowiańskie lokalizowane na obszarze środkowego Bobru, w okolicach Szprotawy oraz Głogowa gdzie rzekomo miałby znajdować się ich gród centralny. Annały wymieniają je czterokrotnie:

  • Połowa IX wieku n.e., w spisie plemion Geografa Bawarskiego jako Dadosezani/Dadosesani[1], mieli posiadać 20 grodów, być może zależne od nich było plemię Bobrzan
  • 1000, kronika Thietmara wspomina o spotkaniu władcy polskiego Bolesława Chrobrego z cesarzem Ottonem III na granicy okręgu plemiennego Diadesisi w miejscowości Ilva, obecnej Iławie[2][3][4][5][6][7][8] mylonej niekiedy z Iłową[9][10][11]
  • 1015, kronika Thietmara wspomina o bitwie pomiędzy wojami Chrobrego a rycerstwem niemieckim w puszczy Diadesisi, lokalizowanej przez historyków na wschód od Szprotawy
  • 1086, tzw. dokument praski określający północne granice biskupstwa wymienia Dedosize[12].

Przedrostki dad, diad, ded językoznawcy tłumaczą jako dziad, a ten zaś w polskim i litewskim folklorze oznaczał umarłego. Na cześć zmarłych odbywały się wśród Słowian święta zwane właśnie dziadami. Analogia może sugerować kult Flinsa wśród Dziadoszyców, zwłaszcza że jedno ze szprotawskich podań mówi o czczeniu w dawnych czasach bożka Flinsa na wzgórzu, gdzie obecnie stoi kościół św. Andrzeja.

Według niektórych źródeł poprzez Bóbr graniczyli na zachodzie z serbołużyckim plemieniem Żarowian[13].

 

  1. Lech A. Tyszkiewicz, Słowianie i Awarowie. Organiacja plemienna Słowian, ISBN 978-83-04-05023-5, Wrocław 2009, s. 164
  2. Hieronim Szczegóła: A jednak Iława szprotawska, Nadodrze 1960, nr 6
  3. Słownik starożytności słowiańskich, t. 2, Wrocław 1964
  4. Hieronim Szczegóła: Historyczna Ilua najstarszą częścią Szprotawy wSzprotawski epizod Zjazdu Gnieźnieńskiego, Szprotawa 2000 (ISBN 83-7268-002-7)
  5. Andrzej Wałkówski: Stosunki polsko-niemieckie do 1000 roku w Szprotawski epizod Zjazdu Gnieźnieńskiego, Szprotawa 2000 (ISBN 83-7268-002-7)
  6. Hieronim Szczegóła: Szprotawski epizod Zjazdu Gnieźnieńskiego w 1000 roku w Szprotawa 1000-2000. W kręgu europejskich idei zjednoczeniowych (ISBN 83-7268-003-5), Szprotawa 2000
  7. J.G.Worbs: Geschichte des Herzogthums Sagan, Züllichau 1795
  8. Felix Matuszkiewicz: Geschichte der Stadt Sprottau, Sprottau 1908
  9. Iława w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III (Haag – Kępy) z 1882 r.
  10. Joachim Lelewel Polska wieków średnich, czyli Joachima Lelewela w dziejach narodowych polskich postrzeżenia, t. II, s. 25
  11. Wacław Aleksander Maciejowski Pierwotne dzieje Polski i Litwy, s. 380
  12. Lech A. Tyszkiewicz, Słowianie i Awarowie. Organiacja plemienna Słowian, ISBN 978-83-04-05023-5, Wrocław 2009, s. 165
  13. Mały atlas historyczny, PPWK, Warszawa 1980, ISBN 83-7000-012-6, mapa 5, aut.Władysław Semkowicz
  • Matuszkiewicz F., Geschichte der Stadt Sprottau, 1908
  • Szczegóła H., Szprotawa w kręgu europejskich idei zjednoczeniowych, 2000 (ISBN 83-7268-003-5)
  • Towarzystwo Bory Dolnośląskie Boski Flins na Dolnym Śląsku, Łużycach i w Saksonii, 2004

opr. Adam Fularz na podst. Wikipedii