Gazeta codzienna

Sztuka. Kultura. Nauka.

* * *
Merkuriusz Polski dzieje wszystkiego świata w sobie zamykający dla informacji pospolitej. Od 3 stycznia 1661.
wtorek, 25 Wrzesień, 2018 - 19:21

Państwo Szinske i zapomniany król Dagone lub Dagome. Czy Oda, po śmierci Mieszka I, mogła go poślubić?

pon., 22/07/2013 - 21:03
Dagome Judex: Podobnie w innym tomie z czasów papieża Jana XV Dagome, pan, i Ote, pani i synowie ich Mieszko i Lambert (nie wiem jakiego to plemienia ludzie, sądzę jednak, że to byli Sardyńczycy, ponieważ ci są rządzeni przez czterech "panów") mieli nadać świętemu Piotrowi w całości jedno państwo (civitas), które zwie się Schinesghe z wszystkimi swymi przynależnościami w tych granicach, jak się zaczyna od pierwszego boku wzdłuż morza granicą Prus aż do miejsca, które nazywa się Ruś, a granicą Rusi ciągnąc aż do Krakowa i od tego Krakowa aż do rzeki Odry, prosto do miejsca, które nazywa się Alemure, a od tej Alemury aż do ziemi Milczan i od granicy Milczan prosto do Odry i stąd idąc wzdłuż rzeki Odry aż do rzeczonego państwa Schinesghe. 

za: Gerard Labuda, Słowiańszczyzna starożytna
i wczesnośredniowieczna. Antologia tekstów źródłowych, Poznań 1999, s. 160-161

Większość autorów polskiej literatury historycznej za pierwszą stolicę uznaje Gniezno. Niepewności tej lokacji dodaje jednakże treść najważniejszych materiałów źródłowych (co dla części historyków nie jest żadną przeszkodą- zarzucają oni błędy w dokumentach źródłowych). Dla przykładu, podaje się początki polskiej państwowości na rok 966, chociaż jest to teza nie mająca potwierdzenia w źródłach historycznych. Tezą tą żyli jedynie średniowieczni misjonarze prowadzący kroniki ówcześnie uzyskującego dominację wyznania, notujący “wyznaniowe” podboje. Uznanie że dany obszar zyskuje miano państwa gdy jego władca przechodzi na obrządek rzymskokatolicki nie ma charakteru naukowego i jest jedynie nadużyciem- historia ekonomiczna tych terenów każe datować powstanie państwowości już znacznie wcześniej.

Trudno w ogóle zrozumieć “naginanie historii” związane z pierwszym dokumentem dotyczącym ziem obecnej Polski. “Dagome Iudex”. Tłumaczyć to można może brakiem wyszukiwarek internetowych- dziś powiem analiza danych źródłowych każe ten dokument odczytywać inaczej.

Tekst Dagome iudex

Tekst łaciński

Item in alio tomo sub Iohanne XV papa Dagome iudex et Ote senatrix et filii eorum: Misicam et Lambertus – nescio cuius gentis homines, puto autem Sardos fuisse, quoniam ipsi a IIII iudicibus reguntur – leguntur beato Petro contulisse unam civitatem in integro, que vocatur Schinesghe, cum omnibus suis pertinentiis infra hos affines, sicuti incipit a primo latere longum mare, fine Bruzze usque in locum, qui dicitur Russe et fines Russe extendente usque in Craccoa et ab ipsa Craccoa usque ad flumen Oddere recte in locum, qui dicitur Alemure, et ab ipsa Alemura usque in terram Milze recte intra Oddere et exinde ducente iuxta flumen Oddera usque in predictam civitatem Schinesghe.[4]

Tłumaczenie polskie

Podobnie w innym tomie z czasów papieża Jana XV Dagome, pan, i Ote, pani i synowie ich Mieszko i Lambert (nie wiem, jakiego to plemienia ludzie, sądzę jednak, że to byli Sardyńczycy, ponieważ ci są rządzeni przez czterech “panów”) mieli nadać świętemu Piotrowi w całości jedno państwo, które zwie się Schinesghe z wszystkimi swymi przynależnościami w tych granicach, jak się zaczyna od pierwszego boku wzdłuż morza [dalej] granicą Prus aż do miejsca, które nazywa się Ruś, a granicą Rusi [dalej] ciągnąc aż do Krakowa i od tego Krakowa aż do rzeki Odry, prosto do miejsca, które nazywa się Alemure, a od tej Alemury aż do ziemi Milczan i od granicy Milczan prosto do Odry i stąd idąc wzdłuż rzeki Odry aż do rzeczonego państwa Schinesghe.[4]

Niestety, część dawnych historyków wprowadziła do podręczników i nauczania szkolnego inną interpretację. Według Brygidy Kürbisówny początkowe “Sc” jest błędnie odczytanym “K”. Oryginalny zapis brzmiałby więc “Kninesne” lub “Khinesghe” [za: Jerzy Dowiat, Metryka chrztu Mieszka I i jej geneza, Warszawa 1961, s.91]. Prywatnie autorka ta wyróżniała się głęboką religijnością- być może więc łatwiej jej było uznać siedzibę arcybiskupstwa za siedzibę władcy. Źródła w epoce wyszukiwarek internetowych każą to widzieć inaczej. Oto źródła które wyszukałem, sugerują one iż mogła się tu nawet znajdować stolica władcy. Ówczesny Szczecin składał się z trzech części: grodu, podgrodzia i portu. Ówczesny Szczecin był znacznie ludniejszy niż inne miasta na terenie kontrolowanego obszaru. 

 


Pommersches Jahrbuch für Geschichts- und Alterthumsforschung sowie …, Tom 1, strona 57, 2. Akapit

 

Stetin (d.i. Gipfelung, das Schloß) Schinske 995 beim ersten Vorkommen d.h. declivicum also Warpisches zunächst die wendische Unterstadt (S Nicolai Parochie)

Das Rolandslied als Geschichtsquelle und die Entstehung der … – Strona 54 books.google.pl/books?id=kxYVAAAAMAAJ

F. E. Mann – 1912

1o26f., wird nun Stettin die civitas S’chinske und Szinske genannt.

szinske

Baltische Studien: pommersche Jahrbücher für Landesgeschichte : 1872 - Strona 9, books.google.pl/books?id=M9ZTAAAAcAAJ

Die zu Stettin gehörenden können der Theil der Werizane (Stromanwohner) gewesen sein. der nicht mit den andern zum Jiadrabunde trat. was zwischen *900 und 920 geschehen sein muß. Oder Schinske ist nicht bloß Name der Stadt.

Slavia antiqua: czasopismo poświęcone starożytnościom słowiańskim – Tomy 5-6 – Strona 279

books.google.pl/books?id=V_8RAAAAIAAJ , Witold Hensel, Uniwersytet Poznański. Katedra Archeologii Polski – 1956

Mamy tu na myśli najpierw wyżej wspomnianą gruntowną rozprawę H. Łowmiańskiego, a dalej cenny artykuł G. Labudy Schinesghe: Gniezno czy Szczecin? ” Otóż pierwszy z tych badaczy stwierdziwszy najpierw, że „brzmienie obu

 

Problemy – Tom 11 – Strona 423, books.google.pl/books?id=0kbtAAAAMAAJ

Towarzystwo Wiedzy Powszechnej w Warszawie – 1955

 

Prof. dr W Hejnosz w artykwłe Jeszcze u> sprawie Schinesghe (Problemy nr 10, 1954, str. 723—724) wysuwa poważne zarzuty przeciw m- tei pretacji Schinesghe jako stolicy Gniezno.

Toponimia wg polskich źródeł:

Pierwotna nazwa Szczecina jest słowiańskiego pochodzenia. Dokumenty pisane zachowane ze średniowiecza są stosunkowo nieliczne i trudno z nich wyciągnąć konkretne wnioski. Dawniej panowało przekonanie, że nazwa miasta pochodzi od szczeciny. Inni wywodzili ją od słowa ściek (ponieważ wody odrzańskie w tym rejonie bardzo powoli „ściekają” ku Bałtykowi). Nowsze badania postawiły jeszcze dalsze przypuszczenia, że gród szczeciński otrzymał swą nazwę od szczytu, na którym się wznosił. Stare kroniki wspominają, iż miasto znajdowało się na trzech wzgórzach. Od tych szczytów powstała pierwsza nazwa Szczytno. Marian Gumowski na podstawie badań przeprowadzonych na starych pieczęciach miejskich uważał, iż pierwotna nazwa miasta brzmiała Szczycin.

Na przestrzeni wieków Szczecin wielokrotnie zmieniał nazwy. Najstarsza wzmianka wymieniająca nazwę Stetinum pochodzi z 1133, w 1188 Stetyn, w 1251 Stityn a także Stitinum, Stytin, Stiltin i Szczeticinice

wg http://szczecin.polskiemiasta.info/toponimia

 

wg http://books.google.pl/books?id=M9ZTAAAAcAAJ&hl=pl&hl=pl&pg=PA9&img=1&zoom=3&sig=ACfU3U1V1w8E-60F-QfpMgxn-SEtkSjLcA&ci=75%2C192%2C764%2C321&edge=0

 

Dagome iudex to incipit pochodzącego z końca XI wieku regestu kopii dokumentu donacyjnego władcy, darowującego państwo, nazwane w dokumencie „państwem Szinske”, w opiekę Stolicy Apostolskiej. Dokument, na którym oparł się kopista sporządzony został prawdopodobnie w kancelarii wystawcy (możliwe jest również, że powstał w Quedlinburgu lub w Rzymie).

Treść i znaczenie dokumentu

W tym dokumencie, spisanym po łacinie, Dagome oddaje swoje państwo pod papieską opiekę. Motywy podjęcia tej decyzji nie są dokładnie znane z uwagi na skąpe źródła. 

 Fot. Hipotetyczy kształt państwa Szinske

 

Przypuszczalny zasięg państwa Dagome

Niestety enigmatyczność podjętej w dokumencie decyzji jest nierozwiązywalna, ponieważ oryginalny dokument nie zachował się do naszych czasów. Najstarszy znany regest pochodzi zroku 1099. Jest bardzo dokładną kopią tekstu zapisanego przez kardynała Deusdedita w znanym dziele Collectio Canonum. Księga ta w oryginale powstała około 1087. Kardynał Deusdedit nie zdawał sobie sprawy, że tekst odnosi się do Polski i podejrzewał, że jego sygnatariuszem są władcy Sardynii (“puto autem Sardos fuisse“), do czego skłoniło go wymienienie aż 4 wystawców. Nosili oni także podobne jak tam tytuły: iudex i senatrix. Jak w większości przypadków dla Deusdedita liczyła się sama czynność a nie osoby i obszary biorące w niej udział; Dagome iudex było dla niego jedynie dowodem na możliwość przyjmowania przez papiestwo takich donacji.

Z dokumentem tym wiążą się również inne problemy badawcze. Nie jest jasne, dlaczego występuje tam sędzia Dagome (“Dagome iudex”) (por. przypis a). Dochodzą do tego także rozbieżności, które tworzą różnice pomiędzy kopiami regestu: jedne lekcje podają imię Dagome, inne Dagone. Teoria o Dagome wiąże się wyłącznie z oddaniem pierwszeństwa lekcji starszej (Dagone występuje w kopiach późniejszych). Funkcjonuje również hipoteza, iż Dagome to ligatura imienia Dagobert. 

Dagome iudex jest, mimo to, bardzo ważnym źródłem geograficznym wczesnych dziejów Polski, choć oczywiście w związku z intencjami Deusdedita nazwy miejscowości tam występujące mogły zostać zniekształcone, stwarzając badaczom duże problemy (np. Schinesghe i Alemure). Istnieją także różnice pomiędzy poszczególnymi kopiami regestu (wymienione niżej). Uważa się, że wszystkie wymienione punkty w regeście oznaczają raczej nazwy terytoriów, a nie szczegółowych miejsc. Tym samym uważa się Craccoa za ziemię krakowską a nie miasto. Podobnie odnosi się do nazwy Alemure, którą to badacze skłonni są raczej zakwalifikować jako Morawy, a nie Ołomuniec czy inne miasta.

Granice państwa 

Punkty odniesienia, przy pomocy których można nakreślić granice państwa Szinske:

  • Schinesghe/Schniesghee/Schignesne/Schniesche/Schinesne/Schinesgne (Szczecin wg części autorów, ale też: Gniezno, wg Stanisława Rosponda na podstawie analizy językowej, a zupełnie wbrew geograficznej logiki dokumentu);
  • Morze Bałtyckie prawdopodobnie na części gdańskiej (longum mare), lub Pomorze, gdyż nawet obecnie w językach romańskich termin “longum” dodany przed nazwą zbiornika wodnego oznacza tereny położone przed nim.
  • Prusy (Bruzze/Pruzze/Przze);
  • Ruś (Russe/Russae);
  • Kraków (Craccoa/Raccoa/Graccoa/Cracoa);
  • rzeka Odra (flumen Oddera/Oddere);
  • Alemure (Ołomuniec Morawski lub Morawy lub Oława);
  • Milze/Mulze – ziemia Milczan (plemię łużyckie z grodem Budziszynem), tzw. Milsko.

Dagone/ Dagome jako książę pomorski


books.google.pl/books?id=bJVJAAAAIAAJ
Jacek Hertel - 1980


 uważał Dagome za księcia pomorskiego, drugiego męża Ody. Poglądu tego bronili jeszcze kilkadziesiąt lat temu K. ?. m i g r ó d-S t a d n i c k i iDie Schenkung Poiens an Papst Joannes XV, Freiburg 1911) oraz H. G. V o i g t (Die ...


Rozprawy - Strona 146

books.google.pl/books?id=fn5DAQAAIAAJ
Polska Akademia Umiejętności. Wydział Historyczno-Filozoficzny - 1908


Tak sądzą niektórzy a szczególniej Giesebrecht i Kosegar- ten, którzy każą zaślubić Odzie księcia pomorskiego Dagome 5). Jednak o drugiem zamęściu Ody nic się nie wie, nie zna się księcia tego imienia, a oprócz tego dokument wyraźnie ...


Rozprawy - Strona 146

books.google.pl/books?id=iIImAQAAIAAJ
Akademja umiejetności w Krakowie. Wydzial historyczno-filozoficzny - 1908


Kto mógł być owym mitycznym Dagome? ... Możnaby też przypuścić, że Dagome było imieniem drugiego męża Ody po śmierci Mieszka, których wypędził z Polski Bolesław, a ci pragnąc pozysjkać ... Odzie księcia pomorskiego Dagome 5).


Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu - Tomy 10-13 - Strona 126

books.google.pl/books?id=twtDAQAAIAAJ
1935

 

Oiesebrecht widział w osobie „Dagone" księcia pomorskiego, za którego wyszła w 2-giem małż. Oda. Jest to niemożliwe z uwagi na to, że Thietmar między dziećmi Mieszka i Ody wspomina Mieszka, a tego znamy właśnie z dokumentu ...


Rozprawy Wydzialu Historyczno-filozoficznego - Tomy 25-26 - Strona 146

books.google.pl/books?id=XuEAAAAAYAAJ
1907


Roczniki historyczne - Tom 17 - Strona 282

books.google.pl/books?id=-p_NAAAAMAAJ
Kazimierz Tymieniecki, Zygmunt Wojciechowski - 1949


Według niego druga żona Mieszka I., Oda, wyszła po jego śmierci za księcia pomorskiego Dagona. On to, wraz z Odą i jej synami, Mieszkiem i Lambertem, wypędzony z kraju przez pasierba żony, Bolesława Chrobrego, udał się do Rzymu.


Studia nad dziejami Słowiańszczyzny, Polski i Rusi w wiekach średnich - Strona 286

books.google.pl/books?id=y-dBAAAAYAAJ
Henryk Łowmiański - 1986


uznał Dagome za księcia pomorskiego również drugiego męża Ody. Tego poglądu bronił jeszcze K. Żmigród-Stadnicki, Die Schenkung Polens an Papst Johannes XV, Freiburg 1911. Dziś ten pogląd jest zupełnie zarzucony. Pierwszy ...


Rodowód książąt pomorskich - Tom 1

books.google.pl/books?id=8bkWAQAAIAAJ
Edward Rymar - 1995 - Widok krótkiego opisu - Więcej wydań