Gazeta codzienna

Sztuka. Kultura. Nauka.

* * *
Merkuriusz Polski dzieje wszystkiego świata w sobie zamykający dla informacji pospolitej. Od 3 stycznia 1661.
wtorek, 18 Grudzień, 2018 - 14:29

Lugidunum i Związek Lugijski. Wydarzenia roku 85 n.e.

czw., 24/10/2013 - 22:53

W roku 85 n.e. Suewowie i ich sojusznicy Lugiowie byli znacznie atakowani i prześladowani przez narody sąsiadujące. Rząd Lugiów wysłał posłów do cesarza Domicjana usilnie domagając się pomocy wojskowej w ich niedoli. Domicjan oddalił ambasadorów z pozytywną odpowiedzią, ale wysłał im tylko sto jeźdźców! Afront ten tak sprowokował Suewów że przystąpili i sprzymierzyli się w pakcie z innym sarmackim narodem, Jazygami (możliwe że protoplastami późniejszych Jaćwingów) i postanowili przejść Dunaj. Rozpoczęli grabieże na rzymskich terytoriach aby pomścić zniewagę i z zemsty za niedostateczną pomoc oferowaną im przez cesarza- jak twierdzi autor Historii Universalnej. Wzmianka o Lugiach zawarta jest w dziele Kasjusza Diona, Historia Rzymska, kiedy mowa o wydarzeniach  za panowania cesarza Domicjana. Lugiowie prowadząc wojnę z germańskimi Swebami, zawarli sojusz z Rzymianami, i poprosili cesarza Domicjana o posiłki, które otrzymali w postaci 100 jeźdźców. W roku 92 n.e. cesarz przeprowadził wyprawę przeciwko Jazygom, Kwadom i Markomanom.  

Począwszy od wydanej w 1868 roku pracy Wojciecha Kętrzyńskiego Die Lygier. Ein Beitrag zur Urgeschichte der Westlawen und Germanen, niekiedy utożsamiano Lugiów ze Słowianami. Ich alians z sarmackimi Jazyngami może być rodzajem początku nowego tworu państwowego który następnie rozwinął się na tych terenach.

 

 

 

 An universal history, from the earliest accounts to the present time Autorzy Universal history

Lugidunum, stolica Związku Lugijskiego

W czasach rzymskich istniała prawdopodobnie na terenie Polski miejscowość zwana Lugidunum - według części analiz stolica plemienia Lugiów. Została ona odwzorowana na antycznej mapie Klaudiusza Ptolemeusza z lat 142–147 naszej ery.


Pokaż Magna Germania na większej mapie

Geograficzne umiejscowienie antycznej stolicy zostało rozszyfrowane przez zespół klasycznych filologów, historyków matematyki oraz ekspertów od kartografii. Zespół naukowców odkodowujących antyczną sieć współrzędnych geograficznych obejmował specjalistów z departamentu Geodezji i Geoinformacji Technicznego Uniwersytetu Berlińskiego (TU Berlin). Grupa ta stworzyła mapę Europy Środkowej sprzed 2 tysięcy lat na podstawie mapy starożytnego kartografa Klaudiusza Ptolemeusza.

Mapa antycznego kartografa stworzona w 150 roku n.e. zawierała współrzędne pozwalające z dokładnością do minut stopni zlokalizować poszczególne miejscowości. Lugidunum, antyczna stolica Związku Lugijskiego, federacji plemiennej tworzącej jedno z dwóch wielkich państw czasów antycznych na obszarze dzisiejszej Polski, to wg zespołu badaczy dzisiejsze Krosno Odrzańskie. Mapa po odkodowaniu współrzędnych pozwala zlokalizować lokalizację antycznych miast z dokładnością do 10- 20 km. Jednakże odkodowanie antycznych danych geodezyjnych nie było prostym zadaniem, ponieważ mapa zawierała błędy powstałe na wskutek łączenia i kompilacji różnych map oraz wskutek przepisania kuli ziemskiej na płaską płaszczyznę mapy.

Etymologia

Lugidunum miało znaczyć wg publikacji"History Files" - fort lub twierdza (dun) Lugiów. Nazwa odłamu Lugiów- Diduni- miała oznaczać "tych z fortu", "tych z twierdzy".

 

c.140s

Ptolemy breaks the Lugii down into Lugi Buri, Lugi Diduni, and Lugi Omani. It seems plausible that the Manimi of AD 98 have some relationship to the Omani, based on the similar names. The Diduni have an especially intriguing name because Ptolemy names a town in the area called Lugidunum. This name breaks down into Lugi (the Celtic god) plus 'dun' (fort) and '-um', which is a superfluous Latin suffix that can be ignored. Diduni breaks down into the prefix 'di-' (which seems to be cognate to a related Latin prefix of 'de-', and means 'of', 'from', 'down from', or 'originating from') plus 'dun' (fort) plus the added Latin plural suffix '-i'. So the Diduni would be 'from the fort'.

Ptolemy also lists the tribe mentioned above called the Lugi along the Moray Firth in what is now northern Scotland. While it is possible they are related to the Lugii of central Europe, this is unlikely, and they are more likely to be a tribe of adherents to the cult of Lugus. 

 

wg  http://www.historyfiles.co.uk/KingListsEurope/BarbarianLugii.htm 

 File:Tricephale Carnavalet.jpg

Ryc. Celtycki bóg Lugus, odkryty w Paryżu, wg Historyfiles.co.uk 

Początki państwa Lugiorum Nomen

Związek Lugijski powstał zapewne znacznie wcześniej niż o tym świadczy pierwsza pewna wzmianka w dziele Strabona ('Geographika'). Pierwsi Celtowie przybyli z obszaru Czech i Moraw do południowej Polski około roku 400 p.n.e. i osiedlili się na nad Odrą na Górnym Śląsku oraz na Dolnym Śląsku między Wrocławiem, Legnicą i górą Ślężą, na której znajdował się ich ośrodek kultowy. Około roku 200 p.n.e. inna grupa Celtów z Moraw osiedliła się w okolicach Krakowa, mniejsze grupy na Kujawach i wzdłuż dolnej Wisły. Wszyscy ci Celtowie przynieśli ze sobą zdobycze kultury lateńskiej i po zmieszaniu się z lokalną ludnością odegrali istotną rolę w uformowaniu się kultury przeworskiej.

Związek Lugijski w czasach świetności

Co wiadomo o antycznym państwie? Było ono jednym z dwóch wielkich antycznych państw na obecnych ziemiach polskich. Sąsiednim państwem była Gotyskandza, królestwo gockie mające swoją stolicę na Gepedoios, rzecznej wyspie u ujścia Wisły. Gotyskandza jest reprezentowana w archeologii przez kulturę wielbarską. Zaś Związek Lugijski jest tożsamy z kulturą przeworską w archeologii.

O ile znamy imiona poszczególnych władców królestwa Gotyskandzy, o tyle niewiele wiadomo o państwie Lugiów. Antyczni historycy wspominają że nie było to scentralizowane państwo, było raczej związkiem plemiennym, federacją, choć o dość spójnej kulturze.

Podział administracyjny

Związek Lugijski dzielił się na wiele civitates i był partnerem starożytnego Rzymu, i być może był utrzymywany jako peryferyjne państwo klienckie gwarantujące spokój na rubieżach imperium. Tacyt dzieli Lugów na wiele plemion, Hariów, Helweonów, Manimów, Helizjów i Nahanarwalów. Natomiast Ptolemeusz dzieli ich na Lugiów Omańskich, Lugiów Didunów i Lugiów Burów. Według Tacyta Lugiowie dzielili się na wiele państewek (civitates), z których wymienia pięć najważniejszych: Hariów, Helwekonów, Manimów, Helizjów, Nahanarwalów. Według Klaudiusza Ptolemeusza dzielili się na Lugiów-Omanów (Lougoi-Omanoi), Lugiów-Didunów (Lougoi-Dinounoi) i Lugiów-Burów (Lougoi-Bouroi). Według Tacyta Burowie byli osobnym tworem, możliwe więc, że weszli w skład federacji lugijskiej nieco później.

Wejście w skład Imperium Marboda

Kolejna informacja o Związku Lugijskim informuje iż wszedł on w skład państwa Marboda, mającego swoją stolice na obszarze obecnych Czech. Marbod, wykształcony starannie w Rzymie wódz markomański (pobierał nauki u najznakomitszego nauczyciela rzymskiego tamtych czasów Marka Werriusza Flakkusa, uczęszczał do elitarnych szkół) stworzył pierwszy rozwinięty organizm państwowy na ziemiach tej części Europy. Jego państwo funkcjonowało od 9 roku p.n.e. do 19 roku n.e.

W pewnym momencie Marbod, w zamyśle Rzymian mający być władcą państwa klienckiego, wybił się na niezależność. Jak opisują to imperium współcześni mu historycy rzymscy, Marbod „przez ustawiczne ćwiczenia ujął w karby prawie rzymskiej organizacji, a wkrótce powiódł na wyżyny, groźne nawet dla naszego imperium”.

W 6 roku p.n.e. tereny obecnego woj. Lubuskiego i Dolnego Śląska na wskutek zawartego rozejmu Marboda stały się podległe Imperium Rzymskiemu. Nastał krótkotrwały okres prosperity dla handlu, rzymscy przedsiębiorcy masowo podjęli handel z nowymi terenami podległymi imperium, zbudowali nawet faktorię (rodzaj wczesnej fabryki) na terenie tego podległego Rzymowi państwa. W kluczowym okresie rozwoju podległe Rzymowi państwo sięgało na północy aż do Bałtyku, na wschodzie aż do rzeki Wisły, granicząc z królestwem Gotyskandzą.

Marbod, który podówczas przyjął tytuł królewski, dysponował armią 70 tys. piechoty i 4 tys. jazdy. Na wzór rzymski kazał zbudować umocnioną stolicę Marobudum (której do dziś nie udało się archeologom zlokalizować). Rzymianie uznali tytuł królewski Marboda, choć z obawą patrzyli na rosnącą potęgę nowego sąsiada. W myśl zasady „dziel i rządź” doprowadzili do walk między państwami przygranicznymi i obalenia Marboda, który do końca swych dni żył w luksusie na emigracji, na terenie imperium rzymskiego. Kolejnym królem tego państwa był Katualda, ale od około 20 roku naszej ery nastał okres szybkich zmian władców niestabilnego jeszcze pierwszego znacznego imperium na terenach obejmujących zachodnią Polskę.

 Schlesien ein Königreich Autorzy Friedrich Wilhelm von Sommersberg

Wg Wojciecha Kętrzyńskiego (Die Lygier. Ein Beitrag zur Urgeschichte der Westlawen und Germanen) w świetle niektórych teorii utożsamiano Lugiów ze Słowianami.  Według Strabona Lugiowie podlegali władzy Marboda, natomiast Tacyt wspominał o ich udziale w walkach, które doprowadziły około roku 50 do zniszczenia państwa Wanniusza. Według Kasjusza Diona Lugiowie występowali za panowania cesarza Domicjana 86-89 jako sojusznicy Rzymu w walce ze Swebami. Według Tacyta siedzibami Lugiów było terytorium między nieprzerwanym pasmem górskim dzielącym Swebów na południu i siedzibami Gotów na północy.

Według Strabona Lugiowie byli 'wielkim ludem' i podobnie jak kilka innych ludów: Semnoni i bliżej nieznani Zumowie, Butonowie (Bulonowie identyfikowani przez część badaczy z Polanami), Mugilonowie i Sibinowie podlegali zwierzchnictwu Marboda, władcy markomańskiego państwa z głównym ośrodkiem w dzisiejszych Czechach (9 rok p.n.e-19 r. n.e.). Następna wzmianka o Lugiach dotyczy czasów cesarza Klaudiusza (41-54): według Roczników Tacyta 'niezliczone mnóstwo' Lugiów przyczyniło się do upadku kwadzkiego państwa Wanniusza w roku 50.

opr. Adam Fularz na podst. Wikipedii

O celtyckim bogu Lughu - Lug Lamhfhada

(„Lug Długoręki”) – mityczny król Irlandii w latach 1186-1146 p.n.e. Syn Ciana z ludu Tuatha Dé Danann, potomka Nemeda, oraz Ethlinn (Eithne), córki Balora Jednookiego.

Lug, którego imię oznacza "lśniący", był także celtyckim bogiem słońca. Był przystojny, wiecznie młody i pełen życia i energii. Energia ta przejawiała się szczególnie w multum posiadanych przezeń umiejętności, które - według legend - opanował do mistrzostwa. Był bogiem-patronem miejscowości Lugdunum (obecnie jest to Lyon, we Francji).

Według przepowiedni, Balor, bóg śmierci miał zostać zabity przez swojego wnuka. Uwięził więc swoją córkę, Ethlinn w kryształowej wieży, aby nie zaszła w ciążę. Mimo to jeden z Tuatha Dé Danann o imieniu Cian, z pomocą druidki Birog, dostał się do wieży. Ethlinn urodziła mu syna, którym był właśnie Lugh. Balor jednak wrzucił go do morza. Birog uratowała go i oddała go pod opiekę Manannan mac Lira (który został jego zastępczym ojcem). Dziecko zostało przyjęte do ludu Tuatha Dé Danann i otrzymało imię Lugh Lamhfada. Jego opiekunką została Tailtiu.

Lugh był też czasem uważany za syna Danu i Beli.

Lugh był pomysłowy. Jedna z opowieści irlandzkich opowiada o tym, jak Lugh podróżowal do Tary i przybył tam w czasie uczty na dworze królewskim. Lugh podszedł do strażnika bramy, który zapytał go, jakim talentem on dysponuje, gdyż istniała tam tradycja stanowiąca, że tylko osoby obdarzone specjalnymi umiejętnościami mogą wejść do pałacu. Lugh powiedział "Jestem snycerzem" , lecz strażnik odparł "mamy już snycerza, więc nie potrzebujemy twoich usług". "Jestem kowalem" - naciskał Lugh. I znów, strażnik nie dał się przekonać. Lugh powiedział wtedy, że jest też siłaczem, niezrównanym szermierzem, harfistą, bohaterem, poetą, historykiem, czarnoksiężnikiem i rzemieślnikiem. Strażnik potrząsał tylko głową, i twardo oświadczył, że wszystkie te fachy miały już swoich reprezentantów spośród Tuatha Dé Danann. "Rozumiem; czy macie jednakże kogoś, kto jednocześnie posiada je wszystkie razem?" - zapytał sprytnie Lugh. Strażnik był zmuszony przyznać się do porażki, i tak Lugh wstąpił w progi pałacu i przyłączył się do świętowania.

Lugh przewodził Tuatha w drugiej bitwie pod Magh Tuireadh, gdzie walczyli przeciw Fomorianom. Podczas tej bitwy, Balor zabił wzrokiem króla Nuadę, a następnie został zabity włócznią przez Lugha, który cisnął ją w jego jedyne, zabójcze oko.

Lugh był mężem Rosmerty. Został przywódcą Tuatha Dé Danann po tym, jak król Nuada stracił ramię w Drugiej Bitwie pod Magh Tuireadh i był zmuszony do abdykacji (bo nie był już doskonały).

Od imienia Lugha pochodzi nazwa pogańskiego święta Lughnasadh (lub Lughnasa), która w języku irlandzkim oznacza również miesiąc sierpień.

Był ojcem Cuchulainna, którego matką była Dechtere. Jego córką była Ebliu, która potem wyszła za Fintana.

Inne formy imienia Lugha to: Lug (staroirlandzkie) i Lugos (galijskie).

Jego epitety i nazwiska: Lamfhada (irl. "długoręki"), Samildanach (irl. "wszechstronny w każdej sztuce").

wg

  1. A New History of Ireland, Vol. I: Prehistoric and Early Ireland, ed. By Dábhí Ó Cróinín, Oxford University Press, New York 2008, s. 461, 463, 465, 473 i 488, ISBN 978-0-19-922665-8.
  2. Grzybowski S., Historia Irlandii, Ossolineum, wyd. III, Wrocław 2003, s. 15-16 i 19, ISBN 83-04-04677-6.
  3. Truhart P., Regents of Nations. Systematic Chronology of States and Their Political Representatives in Past and Present. A Biographical Reference Book, Part 1: Antiquity Worldwide, München 2000, s. 372, ISBN 3-598-21543-6.