Gazeta codzienna

Sztuka. Kultura. Nauka.

* * *
Merkuriusz Polski dzieje wszystkiego świata w sobie zamykający dla informacji pospolitej. Od 3 stycznia 1661.
piątek, 14 Grudzień, 2018 - 22:55

Od Marboda do Samona

pt., 20/09/2013 - 00:43

W V-IV wieku przed Chrystusem na obszarze dzisiejszych Czech zamieszkiwali Bojowie (lud celtycki). Od nich pochodzi łacińska nazwa kraju – Bohemia. 

Od końca IV wieku p.n.e. na obszarze dzisiejszych Czech osiedlały się głównie ekspandujące na wschód plemiona germańskie. Najpierw na tych ziemiach osiedlili się Markomanowie (plemię zachodniogermańskie). Około 8 roku p.n.e. na ziemiach polskich, czeskich i morawskich utworzyli silne państwo pod przywództwem Marboda (łac. Maroboduus). Jego państwo, wnioskując z materiałów źródłowych, rozciągało się na terenach obecnego Pomorza, Małopolski, Zachodniego Mazowsza, Śląska i dorzecza Odry. Uznawany za utalentowanego i wykształconego przywódcę. Stolica jego państwa jest po dziś dzień nieznana. Marbod w końcu został pokonany przez Arminiusa (Hermana), wodza germańskich Cherusków i zbiegł do Italii, gdzie zmarł w 37 roku n.e.

Od I-II do IV wieku tereny Czech znajdowały się pod silnymi wpływami cesarstwa rzymskiego, zaś na północy obecnych ziem Polski zaobserwowano rozwój siły militarnej Gotów, posiadających ośrodek swojej państwowości na wyspie Gotyskandza. W latach 166-180 Markomanowie zostali pokonani przez Rzymian. W sąsiedniej Bawarii archeolodzy odkryli przeszło 500 osiedli z tamtego czasu.

W V wieku ze wschodu przybyli Słowianie, którzy stopniowo wypierali Germanów.

Potwierdzeniem tej daty ekspansji Słowian na ziemie dzisiejszej zachodniej Polski mogą być trzy przekazy historyczne:

Prokopiusz z Cezarei, piszący w połowie VI wieku n.e., opisując wędrówkę Herulów z Panonii do kraju Warnów (nad środkową Łabą) w roku 512, stwierdza, że przeszli oni przez wszystkie plemiona Sklawenów, a następnie przez znaczny obszar pustego kraju. 

Historia Franków Grzegorza z Tours opisuje wyprawę Awarów przeciwko Frankom w roku 566 (która przeszła przez ziemie południowej Polski, co potwierdzają pojedyncze znaleziska awarskie) i wspomina, że Awarowie, gdy dotarli wreszcie do ziem zamieszkiwanych przez Franków, byli wygłodzeni, co jest interpretowane jako dowód na to, że ich wyprawa przechodzić musiała przez opustoszałe tereny
Teofilakt Symokatta opisuje schwytanie Słowian pod murami Konstantynopola w roku 592, którzy zeznali, że pochodzą znad Oceanu Północnego (Morza Bałtyckiego?), skąd podróż zająć im miała ponad rok
Te trzy przekazy interpretowane są najczęściej obecnie przez historyków jako dowód na to, że w roku 566 Słowianie jeszcze nie zamieszkiwali zachodniej części dzisiejszej Polski, natomiast w 591 roku ich osadnictwo sięgało już Pomorza. Taka interpretacja nie jest sprzeczna z wymową źródeł archeologicznych.

Na terenach między Odrą i Bugiem Słowianie utworzyli prawdopodobnie kilkadziesiąt niewielkich organizmów plemiennych. Istnienie większości z nich domniemywane jest w oparciu o badania archeologiczne. Jedynie kilkanaście zostało wymienionych we wczesnośredniowiecznych źródłach historycznych: w tzw. Geografie Bawarskim (połowa IX wieku) oraz w dokumencie biskupstwa praskiego wystawionym w 1086 roku (odtwarzającym stan granic z 973/974). Zgodnie z tymi źródłami na ziemiach polskich prawdopodobnie mieli swoje siedziby Pyrzyczanie, Wolinianie, Ślężanie, Dziadoszyce, Opolanie, Gołęszyce, Wiślanie, Lędzianie, Trzebowianie i Bobrzanie. Siedziby większości z wymienionych plemion są lokalizowane jedynie hipotetycznie, podobnie ich zlatynizowane nazwy są tłumaczone na język polski w różnych formach. Stosunkowo pewna jest lokalizacja plemion śląskich, wymienionych także w późniejszej kronice biskupa merseburskiego Thietmara. Z kolei najwięcej wątpliwości budzi określanie siedzib, a nawet istnienia plemion takich jak Lędzianie[4], Goplanie i Bobrzanie[5].

Pod koniec VI wieku południowym plemionom słowiańskim narzucił zwierzchność Kaganat Awarów. W 623 pod wodzą kupca frankijskiego Samona wybuchło powstanie słowiańskie przeciwko Awarom, zakończone sukcesem. Plemiona słowiańskie skonfederowały się w jedno państwo pod wodzą Samona, a jego centralną część stanowiły Morawy. Państwo to istniało w latach 623–660 (zdaniem innych autorów w latach 623–658 lub 626–661), obejmując tereny przyszłych Czech, Moraw, Dolnej Austrii, Styrii, Karyntii i Karnioli, a także część zachodnich Węgier, zachodniej i środkowej Słowacji oraz Śląsk i Łużyce.

Część źródeł podkreśla także że obejmowało południowo- zachodnią Polskę. Wg analizy autora czasopisma "Archiv für Kunde österreichischer Geschichts-Quellen", metodą porównawczą badającego podobieństwa w kronikach staropolskich i staro-czeskich, najbardziej prawdopodobne jest że Przemysł- Lestko II wymieniony w kronikach Kadłubka czy Bielskiego, oraz Samon, Samo- miały dotyczyć tego samego władcy. Zarówno Samon, jak i Przemysław, uznawany za władcę legendarnego, ale opisanego w źródłach, byli założycielami Rzeszy- związku ponadplemiennego Słowian. Po śmierci Samona w 658, prawdopodobnie w wyniku walk wewnętrznych, państwo to rozpadło się. 

opr. Adam Fularz na podst. Wikipedii

  1.  Andrzej Buko: Archeologia Polski wczesnośredniowiecznej : odkrycia, hipotezy, interpretacje. Warszawa: Wydawnictwo „Trio”, 2005, s. 231. ISBN 83-7436-023-2.
  2.  P. Jasienica, Polska Piastów, ss.26-27.
  3.  P. Kaczanowski, J. Kozłowski, Najdawniejsze dzieje ziem polskich, ss.325-352.
  4.  A. Wędzki, Mały słownik kultury dawnych Słowian, s.208.
  5.  A. Wędzki, Mały słownik kultury dawnych Słowian, s.37.