Gazeta codzienna

Sztuka. Kultura. Nauka.

* * *
Merkuriusz Polski dzieje wszystkiego świata w sobie zamykający dla informacji pospolitej. Od 3 stycznia 1661.
wtorek, 25 Wrzesień, 2018 - 18:32

Panteon polskich bóstw pogańskich wg Macieja z Miechowa (1519 r.)

czw., 29/08/2013 - 17:10

Kronika Polska (wyd. 1519, wydanie ocenzurowane i skonfiskowane) autorstwa Macieja z Miechowa to obecnie, obok Łukasza z Wielkiego Koźmina i Jana Długosza, jedno z najczęściej cytowanych dzieł zawierających wzmianki o bóstwach jakie czcić mieli dawni Polacy. Jego relacja zawarta w Kronice Polskiej, a w zasadniczej części zgodna ze źródłami wcześniejszymi, we fragmencie poświęconym bóstwu Łada staje się jednak polemiczna do przekazu Jana Długosza. Miechowita, odwołując się do interpretatio Graeca, zaznacza, że Łada to w istocie nie bóg, a wedle słowa żywego bogini i matka dioskurycznych bliźniaków - Lela i Polela.
 

  • "Iouem uulgari sermone Iessam nuncupabant [Jowisza mienili w swoim języku Jessą]
  • Martem apellarunt Ledam [Marsa nazywali Ledą]
  • Plutonem uocauerunt Nya [Plutona nazywali Niją]
  • Venerem dixerunt Dzidzililya [Wenerę nazywali Dzidzililią]
  • Dianam nuncupabant Dzeuiana [Dianę mienili Dziewianą]
  • Cererem uocarunt Marzana [Cererę nazywali Marzaną]
  • Adorabant Pogoda, quod sonat temperies [czcili Pogodę]
  • Adorabant spiraculum, siue flatum tenuis aurae, per spicas frugum, et folia arborum silibantem, atque cum sibilo transientem.
  • Vocantes numen eius Pogwisd [Czcili poświst albo łagodny powiew wiatru, szeleszczący w kłosach i liściach, i przechodzący w gwizd, zwąc bóstwo jego Pogwizdem]
  • Adorabant Ledam matrem Castoris et Pollucis, Geminos que ab uno ouo natos Castorem et Pollucem, quod auditur in hodiernam diem, a cantatibus uetustissima carmina: Lada Lada, Ileli, Ileli, Poleli cum plausu et crepitu manuum. Ladam (ut ausim ex uiuae uocis oraculo dicere) Ledam uocantes, non Martem, Castorem Leli, Pollucem Poleli [Czcili Ledę, matkę Kastora i Polluksa, i bliźnięta zrodzone z jednego jaja, Kastora i Polluksa, co się słyszy po dziś dzień u śpiewających najdawniejsze pieśni 'Łada, Łada, Ileli, Ileli, Poleli' z klaskaniem i biciem w ręce. Ładą nazywając (jak śmiem twierdzić według świadectwa słowa żywego) Ledę, a nie Marsa, Kastora - Leli, Polluksa - Poleli]
  • Ego in puericia mea uidi tria idola de praedictis in parte contracta, circa ambitum monasterii sanctae Trinitatis iacentia Graccouiae. Iamdudum sublata [Sam w dzieciństwie widziałem trzy z takich bałwanów, częściowo potłuczone, leżące niedaleko obejścia kościoła świętej Trójcy w Krakowie, dawno już zebrane]."

cytat wg Leszek Kolankiewicz: Dziady. Teatr święta zmarłych.. Gdańsk: DiG, 1999, s. 426-427. ISBN 83-87316-39-3.

 

Maciej Miechowita, cc wikimedia

 

Dalsza literatura (lista za historycy.org):

LUCJAN SIEMIEŃSKI PODANIA I LEGENDY POLSKIE, RUSKIE I LITEWSKI
T.Narbutt_Dzieje_narodu_litewskiego_w_krotkosci
''Kroniki Sławnego Królestwa Polskiego'' Jan Długosz 
''Kronika Polska, Litewska Żmudzka i Wszystkiej Rusi'' Maciej Stryjkowski 
''Król Duch'' J. Słowacki. (rok powstania1845 ~ 48) 
''Chrobacja'' T. Wojciechowski. (z 1873 roku) 
''Historia Rodu Ludzkiego'' H. Kołłątaj. (z 1842 roku) 
''O Głównych Wyobrażeniach i Uroczystościach Bałwochwalczych Naszego Ludu'' Kaźmirz Szulc (Poznań 1857) 
''Mithyczna Historia Polski - Mitologia Słowiańska'' K. Szulc. (z 1880 roku) 
''Słowianie sprzed chrystianizacji'' Z. D. Chodakowski. (z 1835 roku) 
''Swewi są Słowianie'' W.A. Maciejowski. 
''Bałwochwalstwo Słowian'' J. Lelewel. (1860) 
''Wiara Słowian'' R. Świerzbieński. (z 1880 roku) 
''Pamiętniki O Dziejach Piśmiennictwie i Prawodawstwie Słowian'' Wacław Aleksander Maciejowski (1839 rok) 
''Historia Narodu Polskiego'' Adama Naruszewicza wydanie nowe Jana Nep. Bobrowicza 1836 
''Oświata Słowian Pog Michała Olszewskiego (1838 rok w księgotłoczni Stanisława Cieszkowskiego Kraków) 
''Cywilizacje Starożytne'' Przewodnik Encyklopedyczny (praca zbiorowa pod redakcją Artura Cotterella, wydanie PRO-media Łódź 1996) 
''Dzieje Dawnych Turkutów'' Lew Gumilow PIW 1972 
''Eda Poetycka'' Apolonia Załuska-Stromberg (Osolineum 1986) 
''Etruskowie'' Aleksander Niemirowski (Wyd. Łódzkie 1983) 
''Encyklopedia Językoznawstwa Ogólnego'' Zakład Narodowy imienia Osolińskich Wydawnictwo 1993 
''Języki Indoeuropejskie'', pod redakcją Bednarczuka (PWN 1986 Tom I i II) 
''Literatura A Dzieje Bajeczne'' Julian Maślanka (PWN 1984) 
''Przemysł Polski w Dawnych Wiekach'' Aleksander Bocheński (PIW 1984) 
''Problemy Językoznawstwa Ogólnego'' Witold Mańczak (Osolineum 1996) 
''Megality Europy'' Zygmunt Krzak (PWN 1994) 
''Mity, Podania i Wierzenia Dawnych Słowian'' Jerzy Strzelczyk (1998 REBIS) 
''Teoria, Typologia i Historia Języka'' Tadeusz Milewski (Uniwersitas Kraków 1993) 
''Słownik Mitologii Ludów Indoeuropejskich'' Andrzej M. Kempiński (1993 SAWW) 
''Słownik władców Europy średniowiecznej'' praca zbiorowa (Wydawnictwo Poznańskie 1998) 
''Słownik Starożytności Słowiańskich'' PAN Komitet Słowianoznawstwa ZN imienia Osolińskich Tom I do VIII. 
''Słownik Nazw Geograficznych'' (1885 rok) 
''Słownik Mitologii Greckiej i Rzymskiej'' Pierre Grimal'a 
''Scytowie'' Aleksiej Smirnow (PIW 1974) 
''Testimonia Najdawniejszych dziejów Słowian'' Zeszyt 4 
''Zarys Dziejów Religii'' praca zbiorowa (ISKRY 1988) 
''Życiorysy historyczne, literackie i legendarne'' PWN 1989