Gazeta codzienna

Sztuka. Kultura. Nauka.

* * *
Merkuriusz Polski dzieje wszystkiego świata w sobie zamykający dla informacji pospolitej. Od 3 stycznia 1661.
piątek, 14 Grudzień, 2018 - 22:56

Witaj Cezarze, idący na śmierć cię pozdrawiają

czw., 08/08/2013 - 21:26

Naumachia ( łac. z gr. ναυμαχία naumachía , dosłownie wojna morska ) – w starożytnym Rzymie specjalna budowla zbliżona kształtem do amfiteatru, mająca zamiast areny specjalnie wybudowany basen, przeznaczona do wystawiania określanych tą samą nazwą widowisk przedstawiających bitwy morskie. Miejscem stoczenia kilku naumachiae było rzymskie Koloseum.

 

Ave Cæsar Morituri te Salutant , Jean-Léon Gérôme (1859) 

 

 Naumachiae wystawiane były również na sztucznych lub naturalnych jeziorach. Naumachiae organizowali niemal wszyscy cesarze z dynastii julijsko-klaudyjskiej i flawijskiej od Cezara do Domicjana. Jeśli były organizowane w czasach późniejszych, to nie zachowały się na ich temat żadne przekazy pisarzy starożytnych. W czasach nowożytnych naumachiae miały miejsce kilkakrotnie: m.in. na cześć cesarza Napoleona w roku 1806 w Mediolanie .Zazwyczaj przedstawiały zwycięskie bitwy flot antycznych. Rolę naumachiarii odgrywali skazani na śmierć przestępcy i jeńcy. Najczęściej prawie wszyscy uczestnicy takiej „bitwy” ginęli, a ewentualnych uciekinierów dobijały kohorty pretorian pilnujące jej przebiegu. Najsłynniejsza i dokładnie opisana przez Tacyta, Swetoniusza i Diona naumachia miała miejsce na wodach Jeziora Fucyńskiego w roku 52 ne na polecenie cesarza Klaudiusza. Wiąże się z nią przypisywane gladiatorom zawołanie

Ave, Cæsar, morituri te salutant (z łac. Witaj Cezarze, idący na śmierć cię pozdrawiają ) − pozdrowienie kierowane jakoby przez gladiatorów do cezara przed wejściem na arenę.

Zawołanie to dotyczyło w rzeczywistości jednorazowego wydarzenia, a mianowicie naumachii [1] , wyreżyserowanej bitwy morskiej z udziałem tysięcy naumachiarii (jeńców wojennych i kryminalistów skazanych na śmierć), jaką zorganizowano w roku 52 ne na polecenie cesarza Klaudiusza na wodach przeznaczonego do osuszenia Jeziora Fucyńskiego.

Spopularyzowane w późniejszych czasach, zdanie to nie zostało odnotowane w historiografii rzymskiej nigdy poza tym jednym przypadkiem, wątpliwe więc by było zwyczajowym pozdrowieniem gladiatorów, którzy walczyli ze sobą w pojedynkach lub (rzadziej) w walkach grupowych na arenach. Gladiatorzy walczyli o życie, nie o śmierć. Każdy z nich dążył do zdobycia przewagi, by osiągnąć wyzwolenie. Nielicznym udawało się to osiągnąć [2] .

Przed rozpoczęciem bitwy, którą miały stoczyć ze sobą floty „rodyjska” i „sycylijska” (każda składała się z dwunastu [3] lub pięćdziesięciu [4] trójrzędowców), naumachiarii wydali ów okrzyk, na co Klaudiusz miał odpowiedzieć „aut non” ( albo i nie ) [5] . Skazańcy zrozumieli, że imperator ich w ten sposób ułaskawił i odmówili walki. Klaudiusz długo zastanawiał się, czy ich po prostu nie zgładzić (wokół „pola bitwy” rozstawiono pretorianów uzbrojonych w katapulty i balisty [6] ), w końcu jednak zdołał ich do walki nakłonić [5] .

Historię tę − wraz z zawołaniem − przytacza w „Żywotach cezarów” ( Boski Klaudiusz , 21) historyk rzymski Swetoniusz [5] i powtarza w niemal niezmienionej formie w „Historii rzymskiej” Kasjusz Dion [4] . Wcześniejszy od nich obu Tacyt opisuje wprawdzie w swych „Dziejach” naumachię na Jeziorze Fucyńskim, ale zawołania skazańców nie przytacza [6] .

W czasach nowożytnych zawołanie to było − ze względu na atrakcyjność brzmienia − wielokrotnie przywoływane ponownie. Przypisywano je, m.in., polskim szwoleżerom przed szarżą w wąwozie Somosierry w Hiszpanii w roku 1808.

 

Współczesne Naumachia, cc wikimedia  

Przypisy

 

  1. W. Szolginia, Architektura , s. 104.
  2. HJ Leon, Morituri te salutamus , s.46-50.
  3. Swetoniusz, Żywoty... , s. 219.
  4. 4,0 4,1 Roman History by Cassius Dio published in Vol. VIII of the Loeb Classical Library edition, 1925 LX 33.3 . [dostęp 2012-09-15].
  5. 5,0 5,1 5,2 Swetoniusz, Żywoty... , s. 218.
  6. 6,0 6,1 Tacyt, Roczniki , XII, 56. 

 

 Bibliografia

 Władysław Kopaliński: Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych . Warszawa: Wiedza Powszechna, 1994, s. 347. ISBN 83-214-0839-7 .

 HJ Leon. Morituri te salutamus . „Transactions of the American Philological Association”. LXX, s. 46-50, 1939. University of Texas.

 Witold Szolginia: Architektura . Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 104. ISBN 83-85001-89-1 .