Gazeta codzienna

Sztuka. Kultura. Nauka.

* * *
Merkuriusz Polski dzieje wszystkiego świata w sobie zamykający dla informacji pospolitej. Od 3 stycznia 1661.
piątek, 14 Grudzień, 2018 - 04:27

Zagadkowa góra Korona Kraju koło Zgorzelca. Obwarowana stolica słowiańskiego państwa?

pt., 20/09/2013 - 14:38

Besunzane
Besunzane są tylko wymienieni w notatce tzw Geografa Bawarskiego, ich państewko miało posiadać dwie warowne twierdze. Ponieważ jednak nie ma konkretnych dowodów obszaru geograficznego rozliczenia tego plemienia, są one zachowane w wykazach sporządzanych około 850-900. Autor notatki dostarcza jedynie kolejność z jaką poszczególne plemiona są wymienione. Lokalizacja państwa Besunzane wynika z lokalizacji innych państw plemiennych (Sleenzane, Lunsizi , Dadosesani i Milzane). Ponieważ ich obszary plemienne w znacznej mierze są znane , pozostaje dla lokalizacji Besunzane tylko w północnych Czechach (Joachim Huth, Walter Frenzel), położony na wschód od obszaru Milczan koło doliny Nysy ( Richard Jecht ) lub w kotle Łaby i Drezna (Reinhard Spehr).

W polskiej historiografii figuruje przybliżona nazwa Bieżuńczanie, Bieśniczanie, Biełżuczanie. Wg tej kwalifikacji, było to plemię słowiańskie zaliczane do Słowian Zachodnich żyjące nad Nysą Łużycką, prawdopodobnie w okolicach dzisiejszego Zgorzelca. Od wschodu graniczyli ze śląskimi Bobrzanami, od północy z plemionami Nice i Zara, Słupianami, Łużyczanami, od zachodu z Milczanami, a od południa z czeskimi Chorwatami i Pszowianami. Czcili swoją świętą górę – Landeskrone. Istnieją również wzmianki, że w obawie przed naporem Niemców z Marchii Miśnieńskiej i chrześcijaństwa ukryli swojego bożka Lwińca[1][2][3] w okolicy Świeradowa-Zdroju w górnym biegu Kwisy. Plemię wymienione w IX w. w Geografie Bawarskim[4].

Powstanie stolicy 

Korona Kraju, Landeskrone to wygasły od 30 milionów lat wulkan powstały w okresie paleogenu. Jego stożek został uformowany poprzez lawę wydobywającą się z wnętrza Ziemi poprzez ponad 20 kilometrową szczelinę w granodiorycie. Rozciągnięty w kierunku północ-południe kształt góry odpowiada kształtowi tej szczeliny.

Landeskrone nie posiada krateru, gdyż lawa, która u dołu szczeliny miała ponad 1000 °C, szybko stygła i zmieniała się w pionowe słupy i nigdy w formie płynnej nie docierała na powierzchnię. Tuf wulkaniczny i popioły, które wysuwały się na powierzchnię, bardzo szybko ulegały erozji. Ilość bazaltu znajdująca się wokół góry świadczyć może, że Landeskrone był w przeszłości znacznie wyższy[2].

Miasto z 8-miometrowymi kamiennymi murami

Osada na koronie kraju może istnieć od młodszej epoki brązu. Znaleziska pozwalają prześledzić, jako rozwijało się miastood epoki brązu i wczesnej epoki żelaza kultury łużyckiej na obszarze 3000 m² na terenie kompleksu tzw. Wysokiego Zamku. To tutej jest najprawdopodobniejsza loikalizacja miasta Stragona wymienionego w mapie Klaudiusza Ptolemeusza z ok, 142 r .n.e. Na mapie tej zawarto 94 oznaczenia miast, w tym także Stragonę. Deszyfrowaniem dawnej mapy dopiero niedawno zajęli się specjaliści z TU Berlin.

Czasy ok. 900 r.n.e.

W czasach słowiańskich, prawdopodobnie w roku 900 lub wkrótce po 900 n.e. został dodatkowo zbudowany kolejny pas obwarowań  między dwoma szczytami góry, inny zespół obwarowań wówczas dobudowanych roztaczał się półkolem na południowym stoku góry. Ten zabezpieczony obszar około 10000 metrów kwadratowych był przedmiotem badań archeologicznych, Rudolf Virchow najpierw zbadał bardziej szczegółowo miejsce mniejszymi wykopaliskami w 1870 roku. Sprawdzony za pomocą wykopalisk mur obronny z kamienia ma grubość co najmniej do 8 metrów. Inne badania archeologiczne w 1909 roku, w latach 20. i 30. XX wieku oraz w latach 1969/70 przyniosły między innymi szereg różnych fragmentów ceramiki i ślady  przetwarzania żelaza. Wyniki te uzasadniają przypuszczenie, że miasto to było ośrodkiem administracyjnym kraju wymienionego w spisie narodów Geografa Bawarskiego jako kraju plemiennego Besunzane.

Toponimika nazwy

Landeskrone znaczy "korona kraju", miejsce położone wysoko, górujące nad otoczeniem.

Nazwy pojawiające się w najstarszych dokumentach:[3]

Christianus Longus de Landiskrone (1225),
Landesc(h)rone (1241),
Landiscrone (1245),
Landischrone (1268),
Landiscron (1381),
Landiskron (1439/40)
 

Początki osadnictwa


Landeskrone, widok ze Zgorzelca, cc wikimedia


Początki osadnictwa na Landeskrone sięgają wczesnej epoki brązu, o czym świadczą znaleziska z obszaru obejmującego około 3000 m2 wokół tzw. górnych murów warownych.

Słowianie około roku 900 (lub niewiele później) wybudowali umocnienia po południowej stronie góry pomiędzy jej obydwoma wierzchołkami. Pozwalało to chronić obszar o powierzchni około 10 tys. m2. Pierwsze wykopaliska w tym miejscu przeprowadził Rudolf Virchow w 1870 roku. Odkryte kamienne mury miały grubość nawet do 8 metrów. Kolejne badania prowadzone w 1909 roku oraz w latach 20. i 30. XX wieku oraz w latach 1969–70 odkryły nie tylko fragmenty wypalanej ceramiki, lecz także ślady wskazujące na obróbkę żelaza oraz produkcję smoły. Te znaleziska pozwoliły przypuszczać, że Landeskrone była miejscem centralnym Bieżuńczan opisanych przez Geografa Bawarskiego.

Jeszcze dalej w swoich przypuszczeniach posunął się Jasper von Richtofen, który uważał, że na Landeskrone mogły istnieć wczesnośredniowieczne osady Milczan, do których wg dokumentów należały okolice Görlitz co najmniej od 1071 roku. Milczanie prawdopodobnie wchłonęli mniejsze plemię Bieżuńczan około 900 roku, a przynajmniej Bieżuńczanie nie występują w późniejszych dokumentach pisanych.

Dotychczasowe prace archeologiczne koncentrowały się głównie na murach wokół góry i nie odkryto żadnych śladów gęstej zabudowy, której można by się było spodziewać w centralnym mieście Milczan. 

Zdobycie urbs Businc

W dziele Thietmara z Merseburga opisane jest zdobycie dużej urbs Businc przez czeskich żołnierzy w związku z wyprawą wojenną, którą król Henryk II w lecie 1015 roku podjął działania wojenne przeciwko Bolesławowi I Chrobremu. Wówczas schwytano tylko 1000 więźniów płci męskiej po zdobyciu warowni. Pod warunkiem, że taka liczba więźniów jest rzeczywiście prawdziwa, ludność miasta mogła wynosić do 4000 osób, w czasie ataku na ufortyfikowane warowne miasto- twierdzę. Z pewną dozą pewności, "magna urbs Businc" może być zidentyfikowane z fortyfikacjami na Landeskrone, ponieważ miejsce było bardzo ważnym strategicznie celem dla skierowanej przeciwko Śląsku wyprawy cesarza . Również nazwa wsi leżącej poniżej góry - duży i mały Biesnitz (około 1300 wymieniony jako "Bisencz")prawdopodobnie nawiązuje do państwa plemienia Besunzane, potwierdza tę hipotezę.

Również nazwa miejscowości leżącej u podnóża góry, która ok. 1300 roku nosiła nazwę "Bisencz" (później Klein i Groß Biesnitz, obecnie dzielnica Görlitz) mogłaby potwierdzać tę tezę.

opr. A. Fularz na podst. Wikipedii

Przypisy
1 ^ Bożek Flins w polskim piśmiennictwie [Dostęp: 2009-03-16]
2 ^ Krzysztof Manlius (Manilius). „De idolo Lusatorium (Lusatiorum) deiecto Flyns”.
3 ^ * Artykuły z miesięcznika Na szlaku [Dostęp: 2009-03-16]
4 ^ "Geograf Bawarski". Descriptio civitatum et regionum ad septentrionalem plagam Danubii.
5 Szkice Górnołużyckie tom 2 W. Bena, U. Zubrzycka, P. Zubrzycki, K. Fokt, ISSN: 642-5529, Zgorzelec 2004

  • Zdeněk Měřínský, K lokalizaci hradu Businc u Dětmara Merseburského. (Thietmari Merseburgensis episcopi chronicon ad a. 1015). Sborník Prací Filozofické Fakulty Brněnské Univerzity. Studia minora Facultatis Philosophicae Universitatis Brunensis E 40, 1995, 135-143. Deutsche Zusammenfassung: Zur Lokalisierung der Burg Businc Thietmars von Merseburg im Jahre 1015 (Thietmari Merseburgensis episcopi chronicon ad a. 1015) też w sieci Internet.
  • Jasper von Richthofen, Die Landeskrone bei Görlitz – eine bedeutende slawische Befestigung in der östlichen Oberlausitz. Arbeits- und Forschungsberichte zur sächsischen Bodendenkmalpflege 45, 2003, 263-300. (Hier auch ausführlich zur Geschichte des Berges im Hoch- und Spätmittelalter und in der Neuzeit bis zur Gegenwart. Unter dem gleichen Titel erschien der Beitrag gekürzt auch kurz vor der Langfassung in: Görlitzer Magazin 16/2003, Seite 3-18, ISBN 3-932693-79-5.)
  • Jasper von Richthofen (Hg.), Besunzane – Milzener – Sorben. Die slawische Oberlausitz zwischen Polen, Tschechen und Deutschen. Schriftenreihe der Städtischen Sammlungen für Geschichte und Kultur Görlitz N.F. 37, 2004. (Ausstellungskatalog zur gleichnamigen Sonderausstellung im Görlitzer Kulturhistorischen Museum 2004)
  • Joerg Buechner, Olaf Tietz: Reconstruction of the Landeskrone Scoria Cone in the Lusatian Volcanic Field, Eastern Germany – Long-term degradation of volcanic edifices and implications for landscape evolution. In: Geomorphology. 151-152, 2012, S. 175–187, doi:10.1016/j.geomorph.2012.01.027 .