Gazeta codzienna

Sztuka. Kultura. Nauka.

* * *
Merkuriusz Polski dzieje wszystkiego świata w sobie zamykający dla informacji pospolitej. Od 3 stycznia 1661.
piątek, 25 Maj, 2018 - 22:40
czw., 29/08/2013 - 22:27
Kategoria: 

Wisimar lub Visimar (? -335) to jeden z władców opisywanych w polskich kronikach średniowiecznych, miał panować nad znaczną częścią wybrzeża Bałtyku i zdominować wręcz południowy basen tego morza. Był władcą plemienia Hasdyngów w IV wieku w Europie. Chociaż ta postać historyczna jest zdecydowanie ukryta w cieniu braku danych historycznych, to należy zauważyć, że wstępuje on na scenę europejskiej historiografii jako jeden z pierwszych monarchów Wandalów. Jego imperium mogło być ogromne: zasięg terytorialny niekoniecznie ogranicza się na wówczas przez niego okupowanych obszarach dzisiejszej Transylwanii w Rumunii, Tiszy na Ukrainie i części prowincji rzymskiej -ówczesnej Dacji. Jest bardzo prawdopodobne, że zmarł w wyniku walk- np. sąsiedniego przełomu Wizygotów pod Geberykiem w 335 r.n.e.

Jak podaje gocki kronikarz: Geberyk (król Wizygotów) ... na początku panowania pragnie rozszerzyć władzę na szczep Wandalów. Rusza więc przeciw ich królowi imieniem Wisimar, pochodzącemu z domu Asdingów, który znaczeniem przyćmiewa inne domy wandalskie i poczytuje się za najbardziej wojowniczy. i dalej: Bitwa rozegrała się nad brzegiem rzeki Marisia. Równorzędny bój nie trwał długo. Wnet sam Wisimar, król Wandalów, i większa część jego ludzi leżeli pokotem w prochu ziemi.

Rys. Wizymir, cc wikimedia

Wizimir w źródłach

Wisimar lub Visimar (zm. 335) to wandalski władca Hasdingów w czasach, gdy plemię to siedziało nad wschodnimi dopływami Cisy. Jordanes podaje, że Wandalowie wtedy żyli na ziemiach, gdzie teraz siedzą Gepidowie. Według relacji wspomnianego pisarza Wandalowie-Hasdingowie zawiązali już wcześniej sojusz z Gepidami wymierzony w Wizygotów, którego celem były zapewne ziemie dzisiejszego Siedmiogrodu: Jak podaje gocki kronikarz: Geberyk (król Wizygotów) ... na początku panowania pragnie rozszerzyć władzę na szczep Wandalów. Rusza więc przeciw ich królowi imieniem Wisimar, pochodzącemu z domu Asdingów, który znaczeniem przyćmiewa inne domy wandalskie i poczytuje się za najbardziej wojowniczy. i dalej: Bitwa rozegrała się nad brzegiem rzeki Marisia. Równorzędny bój nie trwał długo. Wnet sam Wisimar, król Wandalów, i większa część jego ludzi leżeli pokotem w prochu ziemi.

 

 

 

 

wg The History Of Vandalia: Containing The Ancient And Present State Of ..., Tom 1 Autorzy Thomas Nugent

Królestwo Wizimira

Władca ten jest oznaczony jako jeden z pierwszych władców Wandali. Ich tradycyjne terytoria obejmowały obecne ziemie polskie. Terytorium jego królestwa zawierało część dawnej rzymskiej prowincji Dacja (Siedmiogród i Wschodnie Węgry), a także niektóre z terytoriów współczesnej Ukrainy Zachodniej. Vizimar najprawdopodobniej zmarł w roku 335 w wielkiej bitwie z Wizygotami.

Wizymir- władca lechicki w polskich kronikach średniowiecznych

Według historii przytoczonej przez Marcina Bielskiego, Wizymir był bezlitosny dla Duńczyków, o których ziemie chciał powiększyć swoje państwo aż do Bałtyku. Udało mu się to i odebrał im wyspy – m.in. Rugię oraz Fionię. Następnie miał rozgromić wojów duńskiego króla Sywarda, po czym zostawić Duńczykom ledwie mały kawałek podbitego królestwa, a Syward został zobowiązany regularnie składać mu hołd. Dla przypieczętowania układu Wizymir zabrał na swój dwór dzieci króla duńskiego – syna Jameryka oraz jego dwie córki, które uczynił swoimi nałożnicami. Gdy Syward umarł, syn jego uciekł z niewoli, aby objąć tron duński. Jako władca zaprzestał składania hołdu Wizymirowi, czym spowodował kolejną wyprawę tego ostatniego na Danię.

Wyzimir (ok. 335- 336 r.)

Źródła legendy o Wizymirze

Już Wincenty Kadłubek zapisał w swej kronice historię o bliżej nieznanych walkach Polaków z Duńczykami. Walki te zaczęli Polanie, a to z powodu chęci wypróbowania swej dzielności. Jak dalej zanotował kronikarz mieli oni zdobyć całe "Wyspy Duńskie" (Danomarchicas insulas[2]) wpierw wybijając w bitwach morskich "potężne zastępy" Duńczyków, po czym mieli podejść do "samego środka wysp" i poddać sobie całość szlachty (omnem clientulorum), a króla duńskiego – Kanuta – wtrącić do więzienia[3]. Zwycięscy Polanie dali Duńczykom możliwość wyboru sposobu w jaki chcą zostać zniewoleni: albo mieli płacić daninę, albo upodobnić się do niewiast i w ten sposób pomnożyć swoją hańbę. Jak dalej notuje Kadłubek skoro wśród pokonanych nie było zgody, którą możliwość wybrać, nałożono na nich obie powinności.

Mistrz Wincenty notuje jeszcze potem, że wnuk wyżej wspomnianego Kanuta[4] miał "pomścić krzywdę dziada". Skoro jednak nie mógł się odegrać na wrogach bo – jak podaje kronikarz – Duńczycy[5] źle walczyli z Polanami a potem jeszcze z Bastarnami[6], zdecydował się ukarać własnych poddanych. Mianowicie za każdym razem kiedy kładli się spać mieli oni "kłaść głowy na miejscu nóg i posługiwać żonom tak długo, jak one przedtem posługiwały mężom", aż zmyją hańbę, która towarzyszy im od czasu wspomnianych walk.

Wizymir analfabetą?

Postać Wizymira, przedstawionego jako analfabeta, przywołuje Ignacy Krasicki w swej satyrze zatytułowanej Do króla[1]:

Żaden się naród księgą w moc nie przysposobił:
Mądry przedysputował, ale głupi pobił.
Ten, co niegdyś potrafił floty duńskie chwytać -
Król Wizimierz - nie umiał pisać ani czytać.

Opr. A. Fularz na podst. Wikipedii

Potomkowie władcy

 
 
 
 
 
 
 
 
Wisimar/ Wizymir
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Godégisel
† 406
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Valentinien III
 
Gondéric
† 428
 
 
Genséric
v.389-477
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Eudocie
 
Hunéric
† 484
 
 
 
Thiudoric
† v.480
 
 
 
Gento
† av.487
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Hildéric
456/463-533
 
 
 
 
 
 
Godageis
† av.484
 
Gunthamund
† 496
 
Thrasamund
† 523
 
Amalafrida[1]
 
Geilarith
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Gélimer
† 553
 
Tatta
† 533
 
Ammata
† 536

 (tablica za wikipedią)

Przypisy

  • Geary, Patrick J. Readings in Medieval History. (Orchard Park: Broadview Press, 2003) p. 91.
  • Dahn, Die Könige der Germanen I, 1860. S. 140 und die dort Angeführten.

↑ Ignacy Krasicki, Satyry, Kraków 2003, s. 9.
↑ Oficjalna tytulatura monarchii duńskiej w XII wieku; zob. M. Plezia, S. M. Szacherska, Zawartość Kodeksu tzw. Eugeniuszowskiego Kroniki Mistrza Wincentego, Warszawa 1976. Istnieją też poglądy, że miało tu chodzić o wyspy dalmackie lub Dację; o wyspach już A. Bielowski: Magistri Wincentii Chronicon, ed. A. Bielowski, [w:] Monumenta Poloniae Historica, t. 2, Lwów 1872, s. 244; o Dacji H. Łowmiański, Poczatki Polski, t. V, Warszawa 1973, s. 317.
↑ Ma to być recepcja walk tegoż władcy z Pomorzanami lub Wagrami i Obodrzycami; zob. H. Łowmiański, op. cit. Inne zaptrywanie daje G. Labuda, który podnosi dawny pogląd A. Gutschmida i identyfikuje tegoż władcę jako Kanuta Lavarda i uważa legendę za recepcję zdarzeń XII-wiecznych; zob. A. Gutschmid, Kritik der polnischen Urgeschichte des Vincentius Kadlubek, Archiv für österreichische Geschichte 17 (1857), s. 295 – 326; G. Labuda, Studia nad poczatkami państwa polskiego, t. II, Poznań 1988, s. 34, uw. 43. Według innej teorii opis porwania duńskiego króla u Kadłubka był odbiciem historii ojca Kanuta Wielkigo – Swena Widłobrodego – który został porwany pod koniec X wieku (według Thietmara przez Normanów, według Adama z Bremy przez Słowian); S. Zakrzewski, Bolesław Chrobry Wielki, wyd. 2, Kraków 2000, s. 159; por. A. Brückner, Córka niedźwiedzia, "Przegląd Polski", t. 129, 1898, s. 12-14. Inaczej jeszcze A. Bielowski, który doszukiwał się w zapisie kroniki (Canuto) Aminty II, króla macedońskiego; zob. A. Bielowski, op. cit., s. 254.
↑ Według A. Bielowskiego w zapisie kroniki "Canuti nepos" (pl. wnuk Kanuta) ukrywa się "Amyntae nepos" czyli Aleksander Wielki, wnuk Aminty IV (op. cit., s. 254). Według Gutschmidta tym wnukiem miał być Waldemar I Wielki (op. cit.). G. Labuda uważa, że był nim Kanut VI (op. cit.).
↑ Kronika teraz wyraźnie podaje "Daci prius cum Polonis deinde cum Bastarnis male pugnavernat" co wskazywałoby, że jednak koncepcje A. Bielowskiego z łączeniem tej opowieści z jakimiś wydarzeniami na południu Europy są poprawne. Tak też Polacy walczyć mieli z Dakami, jednym z ludów podległych Macedonii; zob. niżej.
↑ Informację o takich zdarzeniach Kadłubek wziął ze źródeł antycznych; zob. Justyn, Zarys dziejów powszechnych według Pompejusza Trogusa, tłum. L. Lewandowski, Warszawa 1988. Tam też można znaleźć ustęp o walce Bastarnów i Daków z Rzymem. Wygląda na to, że Kadłubek połączył tę informację ze swoim wcześniejszym wywodem przez zwyczajne podobieństwo nazw "Danów/Duńczyków" (łac. Dani) i "Daków" (łac. Daci) jak i to później czyni; zob. M. Wincenty, op. cit, s. 9, s. 22 – 23; G. Labuda, op. cit., s. 48 – 49.
↑ Boguphali Chronicon Poloniae, ed. A. Maciejowski, [w:] Monumenta Poloniae Historica, t. II, Lwów 1872, s. 477.
↑ Ibidem, s. 480.
↑ Kr. Wielkopolska rozwinęła tutaj podanie Kadłubka o 20 synach Lestka. Niektórzy badacze (Łowmiański, Labuda) kwestionują prawidłowość: imię założyciela – nazwa grodu. Uważają bowiem, że nazwy grodów i krajów wytworzone z topografii okolicy dają potem imię ich mitycznym założycielom. Takie tworzenie się eponimów szczególnie jest nasilone w XII-XIV wieku w kronikach czeskich (Kosmas, Pulkava) jak i polskich (Kadłubek, Kr. Wielkopolska); zob. przede wszystkim H. Łowmiański, Wątki literackie i tradycja historyczna w Kronice Kadłubka (I księga), Studia Źródłoznawcze 14 (1971), s. 22-27. Inaczej S. Urbańczyk, który uważa za pierwotną właśnie prawidłowość: imię – nazwa grodu; zob. S. Urbańczyk, Nazwy naszych stolic, Kraków 1965.
↑ Saxo Grammaticus, Gesta Danorum, wyd. J. Olrik, H. Raeder, Kopenhaga 1931, ks. XIV, rozdz. 20; Saxo pisze o zemście za krzywdy ponoszone od słowiańskich piratów.
↑ Ibidem; Saxo notuje, że liczba ludności miała się zmniejszyć o 1/3.
↑ Jak pisze nieco dalej Saxo Waldemar miał odzyskać za pomocą floty wyspę Masnet (Masnedø: część Vordingborga) co oznaczałoby, że Słowianie rzeczywiście byli dość blisko centrum wysp duńskich. Niektórzy badacze uznają wyraźny wpływ Saxa na Kadłubka; zob. S. M. Szacherska, Mistrz Wincenty a Saxo Gramatyk, Studia Źródłoznawcze 20 (1976), s. 46 – 55. Ogólnie tezę o recepcji współczesnych wydarzeń przez Kadłubka sformułował już hiperkrytyczny A. Gutschmid, op. cit., jak wyżej.

Wizimir u Wincentego Kadłubka

Jako najbardziej znany z kronikarzy popularnej historiografii polskiej Wizymira opisał Wincenty Kadłubek w kronice o historiach walk Polaków z Duńczykami. Wedle niej walki rozpoczęli Polacy, powodem była zaś chęć wypróbowania swej dzielności. Polacy mieli najpierw w bitwach morskich wytępić "potężne zastępy" Duńczyków, po czym podejść do "samego środka wysp" i poddać sobie całą szlachtę, a króla duńskiego - Kanuta - wtrącić do więzienia. Polacy mieli dać Duńczykom do wyboru sposób w jaki chcą zostać zniewoleni: mieli albo płacić daninę, albo upodobnić się do niewiast i w ten sposób jeszcze bardziej pomnożyć swą hańbę. Duńczycy podobnież nie mogli się zdecydować którą karę wybierają, toteż Polacy nałożyli na nich obie z nich.

 

źródło: wikipedia

Kronikarz zanotował również, że wnuk władcy Danii, Kanuta, miał się próbować odegrać na Polakach, lecz nie był w stanie tego zrobić, gdyż Duńczycy mieli źle walczyć z Polakami. Zdecydował się więc ukarać własnych poddanych. Kładąc się do łóżek mieli trzymać głowy w miejscach nóg, i posługiwać żonom tak długo jak one posługiwały im wcześniej, aż do momentu zmycia hańby jakie przyniosły na nich walki.

Marcin Bielski, w swej Kronice Polskiej piał, że Wizymir był wnukiem Lecha, i synem Lecha II, władcy który miał rozporządzać Polską po Lechu I, fundatorze państwa Polskiego. To właśnie podczas panowania Lecha II miała zacząć się wojna z Duńczykami. Mieszkańcy Pomorza często byli napadani przez duńskich piratów, toteż mieli oni wyruszyć na wojnę z nimi. Część wydarzeń przypisywanych przez Wincentego Kadłubka Wizymirowi jest przez Kronikę Polską przypisywane jego ojcu, Lechowi II. Według Bielskiego informacje o Wizymirze znajdowały się w kronice duńskiej, gdzie opisany był jako Wismer.

Wedle "Kroniki Polskiej" Wizymir miał wybudować potężną flotę i ruszyć nią na Duńczyków. Następnie odbyła się bitwa na wodzie którą zwyciężyli Polanie, Duńczycy zaś uciekli, jako iż mieli lekkie łodzie, triremy. Polanie jednak zaczęli ich gonić, a następnie zaczęli przejmować duńskie nadmorskie osady, z których wiele, widząc potęgę Polan poddawało się. Następnie król duński, Sywardes miał ponownie zebrać się z armią, lecz po raz kolejny został pokonany i zbiegł. Do niewoli dostał się zaś jego syn Jameryk i dwie córki władcy. Władca duński miał w zamian za spokój złożyć hołd Wizymirowi, a ten jako miłosierny pan miał zwrócić mu to co zabrał (poza dziećmi), zostawiając sobie jedynie brzegi morskie, i budując tam grody.

Król duński miał płacić Wizymirowi trybut, zaś pod zakład Polanie trzymali jego syna Jameryka, toteż Sywardus skłonny był trybut. Następnie król duński miał ponownie ruszyć przeciwko Polanom, tym razem ze Szwedami. Zaś jego syn miał zbiec z więzienia, w przyszłości miał jednak płacić Polakom trybut. Informacje na te tematy Bielski miał czerpać z kronik duńskich i szwedzkich.

Kolejnym potencjalnym źródłem informacji na temat tego władcy jest napisana przez anonimowego autora "Kronika Wielkopolska". Opisuje ona 20 synów Lestka III, wśród których był Wizymir. Każdy z synów miał dostać gród nazwany od swego imienia. Pewien książę o imieniu Wyszomir (oryg. Wyssimirus) miał założyć gród nad "Morzem Północnym" zwący się od jego imienia Wyszomierz (oryg. Wyszimiria), dzisiejszy Wismar. Należy jednak zauważyć, że zgodnie z tradycją Lestek III miał władać znacznie później niż Wizymir.

 Opr. Dawid Kopyść, na podst. Wikipedii i pracy M. Bielskiego "Kronika Polski" [1] http://pl.wikipedia.org/wiki/Wizymir

ilustr. tytuł.: Wyzymir, wg Ogrod krolewsky w ktorem o poczatku cesarzow rzymskych ... krolow polskich ...  By Bartosz Paprocki z Glogol i z Paprockiej Woli