Gazeta codzienna

Sztuka. Kultura. Nauka.

* * *
Merkuriusz Polski dzieje wszystkiego świata w sobie zamykający dla informacji pospolitej. Od 3 stycznia 1661.
niedziela, 30 Kwiecień, 2017 - 16:40
czw., 29/08/2013 - 22:58
Kategoria: 

Alaric entering Athens.jpg
 

Alaryk I paraduje przez Ateny po zdobyciu miasta w r. 395 n.e. cc wikimedia

 

 
Rys. Asdingi ok. 170 roku. Umiejscowieni są w dorzeczu rzeki Białej, Dunajca, Wisłoki i Wisłoka oraz środkowego biegu Sanu (po stronie północnej Karpat), na południu w dorzeczy Bodroga. cc wikimedia

Ludy nad którymi władali ci władcy, były południowymi ludami określanymi w literaturze jako Wandale (od pewnego momentu, także Wizygoci pojawiają się w liście władców T. Nugenta). Według anachronicznej systematyki Germanii autorstwa Tacyta, Wandale byli ludem germańskim, ale w systematyce Tacyta wliczano także plemiona mogące być słowiańskimi, w strukturę plemion regionu pojętego wówczas geograficznie jako Germania. Mieszkali w obszarach dzisiejszej Polski południowej, zachodniej Ukrainy, Słowacji i Węgier. Stanowili oni część ruchów migracyjnych Wandalów, do Półwyspu Iberyjskiego, a później do Afryki Północnej. Warto przypomnieć dawniej stosowaną systematykę:

Germańscy Wenedzi są znani jako synonim Słowian od VI wieku AD. Autorzy średniowieczni również stosowali terminu Wandale zamiast Wenedów / Słowian. Nie było wytłumaczenia tej identyfikacji w badaniach historycznych - [aż do chwili streszczonej w niniejszym akapicie pracy- przypis redakcji]. Pierwsze źródła zawierające wyrażenia te są: glosariuszem Wessobrunn (IX. w..), i tzw glosariusz Salomona. Kilka innych źródeł aż do 15 wieku także analizowano.Tzw "Spis narodów Franków", krótka genealogia narodów, która w zasadniczych tezach wypływa z Tacyta i jego potrójnego podziału Germanów. To założenie, włączające Słowian do kręgu Germanów, został zidentyfikowane jako główne źródło identyfikacji Słowian / Wendów z Wandalami. Ślady tego zidentyfikowania mogą występować samodzielnie w źródłach dotyczących omawianej identyfikacji, zwłaszcza w Vedastinum Chronicon i 13 wiecznej kroniki polskiej Mierzwy. Pierwszym celem tej identyfikacji była integracja Słowian, tych "nowo przybyli i nomadów" (Curta) z wczesnośredniowiecznej Europy, w zachodnią i frankońską koncepcję pojmowania dziejów.


Gdańsk, Lubeka, Wismar, Rostock, Stralsund, Królewiec, Ryga i inne miasta Hanzy były nazywane "miastami Wenedów"- "wendische Städte / vandalicae Urbes" od XIV wieku. Szwedzcy królowie używali tytułów Suecorum  Gothorum Vandalorumque rex od XVI wieku. Terminy te są pozostałościami dawnych średniowiecznych identyfikacji Wenedów = Wandalów. Tak więc możliwe jest, aby wyjaśnić szwedzki tytuł. Kilkoro uczonych humanistów próbowało uzasadnić to przyrównanie specyficznymi wypaczeniami historii z wykorzystaniem tzw. Pseudo-Berossosa i Tacyta. XVI-wieczne teksty autorów: Krantz, Cromer, Dubravius​​, Schurtzfleisch, Marschalk, Latomus, Simonius, Chytraeus i Leuthinger są analizowane i wyjaśnione w tym kontekście historycznym. Rozprawa zawiera także omówienie głównie niemieckich badań z XVIII wieku dotyczących tej identyfikacji. Zniknięcie tej identyfikacji może być pokazywane jako wynik klasyfikacji tego pojęcia z XVIII wieku- jako błędu średniowiecznych autorów.

wg Dissertation: Studien zur Vandalischen Geschichte, http://homepage.uibk.ac.at/~c61705/DISSERTATION.html

Hasdingowie (Asdingi) to jeden z odłamów Wandalów[1], który pojawił się na północnych rubieżach cesarstwa rzymskiego w drugiej połowie II wieku. Z tej dynastii, zidentyfikowana postać historyczna z postaciami opisanymi w polskich kronikach średniowiecznych to Wizymir, panujący po Albericu, zmarły ok. 335-336 n.e.

Przed okresem "wędrówki ludów" Hasdingowie zajmowali ziemie objęte zasięgiem kultury przeworskiej[2]. Swoją nazwę Hasdingowie zawdzięczali prawdopodobnie nazwie dynastii norweskiej. W okresie wędrówek plemion germańskich na południe szczep być może połączył się ze wspomnianymi przez Tacyta Naharwalami, którzy zamieszkali na śląskim odcinku szlaku bursztynowego. W dalszych etapach wędrówek prawdopodobnie pod naporem weneckim Hasdingowie wyruszyli na południe, przekraczając Karpaty[3].

Według Kasjusza Diona na przełomie lat 171–172 Hasdingowie, którymi dowodzili Raus i Raptus, wkroczyli do Dacji i zaproponowali jej namiestnikowi Sekstusowi Korneliusowi Klemensowi układ: pokój w zamian za umożliwienie im osiedlenia się w granicach cesarstwa. Nieznany jest przebieg pertraktacji. Kolejna informacja o tym wzmiankuje o powierzeniu namiestnikowi opieki nad rodzinami Hasdingów, wystąpieniu plemienia przeciwko Kostobokom i poniesieniu porażki w walce z Lakringami, po czym Hasdingowie zaproponowali Rzymowi pokój w zamian za pomoc w obronie granic.

Rzym propozycję przyjął i umożliwił im osiedlanie się na sąsiadujących z Kwadami obszarach nad górną Cisą[4]. Po porozumieniu z Rzymem Hasdingowie osiedlili się na obszarach, których granice zakreślane były: od zachodu – Dunajem i Cisą, północnego zachodu – Wagiem i Nitrą, od południa – Dunajem, na północnym wschodzie – zewnętrznym łukiem Karpat, Seretem i Dniestrem. Sąsiadowali z Jazygami od zachodu, Kwadami od północnego zachodu, Lakringami (według niektórych badaczy) i Roksolanami od południa, Gepidami na północnym wschodzie, pośrednio z Wizygotami od wschodu (przestrzeń pomiędzy nimi była oddzielona Wyżyną Transylwańską)[5].

O dziejach Hasdingów w III i IV wieku sporadycznie wzmiankują późniejsze źródła. Świadczyć to może o dopełnieniu przez nich warunków pokoju z Rzymem[6]. Według Jordanesa w 248 roku Astringi nonnulli, część Hasdingów, wzięli udział w wyprawie gockiej pod wodzą Argaita i Gunteryka nad dolny Dunaj. W 260 roku być może przyczynili się do powstania konfliktu pomiędzy Rzymem a Kwadami i Jazygami, którzy wkroczyli do Pannonii Dolnej[5].

W 270 ponownie wdarli się w głąb rzymskiej prowincji Panonii Dolnej. Pokonani przez Rzymian musieli dostarczyć im zakładników oraz oddział posiłkowy w sile 2000 jezdnych. Oddział ten, pod nazwą ala VIII Vandilorum, znalazł się później w Egipcie[7]. W 290 roku wymienieni zostali przy okazji zawiązania koalicji z Gepidami przeciwko Gotom, przy czym Jordanes następująco: zakreślił granice ich terenów- poszerzył je do obszarów zajmowanych na północy przez Sillingów- zdaje się że obecny Śląsk, przypisał Hasdingom sąsiedztwo Markomanów i bezpośrednio Wizygotów od zachodu i wschodu oraz określił południową granicę ich obszarów na Dunaju[8]. W pierwszej dekadzie V wieku Wandalowie (Silingowie, Hasdingowie) wraz z Alanami (Jazygami) wyruszyli na zachód wzdłuż limesu rzymskiego[9]. W noc sylwestrową 406 roku wędrowne armie koczownicze przekroczyły zamarznięty Ren koło Moguncji. W latach 407–409 plądrowały Galię,

Wczesne dzieje Wizygotów

Pierwsze przekazy traktujące Wizygotów jako osobny lud odwołują się do roku 268, w którym najechali oni cesarstwo rzymskie i opanowali Półwysep Bałkański. Zdobyli prowincje Pannonia i Iliria, a nawet zagrozili samej Italii. Zostali jednak pokonani latem tego samego roku w bitwie przy dzisiejszej granicy włosko-słoweńskiej oraz w bitwie pod Niszem, dwa miesiące później.

W ciągu następnych trzech lat zostali wyparci za Dunaj w ramach kampanii wojskowych imperatorów Klaudiusza II Gockiego i Aureliana . Utrzymali jednak Dację, którą Aurelian ewakuował w 271.

Wizygoci osiedlili się w Dacji oraz przyjęli arianizm, który zakładał, że Jezus nie jest jednością z Bogiem w Świętej Trójcy, tylko osobnym istnieniem stworzonym przez Boga. To przekonanie było wbrew głównym dogmatom katolicyzmu, najpopularniejszego odłamu chrześcijaństwa w IV i V wieku.

Pozostali w Dacji do 377, kiedy jeden z ich wodzów, Fritigern, poprosił rzymskiego cesarza Walensa o pozwolenie na przeniesienie się na południowy brzeg Dunaju. Mieli nadzieję schronić się tam przed Hunami, którzy nękali ich w Dacji. Bez rzymskiej pomocy nie byli jednak w stanie przeprawić się przez szeroką rzekę. Walens, któremu chodziło głównie o powiększenie liczby swoich wojsk, pomógł Wizygotom w zasiedlaniu nowych terenów, obiecał ziemię uprawną, racje zboża i ochronę armii. Fritigern w zamian zobowiązał się do zasilania armii rzymskiej wizygockimi wojownikami.

Wojna z Walensem

Selekcja Gotów podczas przekraczania Dunaju była okrutna - na pastwę Hunów zostawiono słabych, starych i schorowanych. Ci, którzy przekroczyli rzekę, mieli mieć skonfiskowaną broń, jednak urzędnicy rzymscy zostali przekupieni i broń została w rękach Wizygotów.

Już rok później południowy brzeg Dunaju został dotknięty niewyobrażalnym głodem, a Rzym nie zapewnił Wizygotom ani obiecanych ziem, ani pożywienia - Goci zgromadzeni zostali na terenach tymczasowego przesiedlenia, często porównywanych do obozów koncentracyjnych z czasów II wojny światowej. Zboża wystarczyło tylko dla rzymskiego garnizonu, więc Wizygoci zmuszeni byli głodować. Zaproponowano im jednak ponurą alternatywę - handlowanie dziećmi za psie mięso. Kiedy Fritigern poprosił Walensa o pomoc, ten odpowiedział mu, że jego ludzie mogliby znaleźć pożywienie i handlować w odległym mieście Marcianopolu. Nie mając innego wyboru, Wizygoci odbyli długi marsz śmierci przez Bałkany, grzebiąc chorych i starych po drodze. Kiedy w końcu dotarli do Marcianopolu, garnizon miejski odmówił im wstępu.

Zdesperowani Wizygoci zdecydowali się na bunt. Zaczęli łupić rzymskie miasta i niszczyć garnizony. Walens, który właśnie wrócił z wojny z Persją natknął się na wojska Wizygotów pod Adrianopolem. 9 sierpnia 378 rozpoczęła się bitwa. Kierując się fałszywymi przesłankami, Walens nie miał pojęcia o prawdziwej liczebności Wizygotów. Germanie, wykorzystując sierpniowe upały, podpalili pole walki i otoczyli rzymską piechotę, dokonując na niej prawdziwej masakry. W trakcie bitwy zginął sam cesarz.

Wojna Alaryka I

Nowy cesarz, Teodozjusz I, zawarł pokój z Fritigernem w 379 r. Pozostał on nienaruszony aż do śmierci Teodozjusza w 395 roku. Wtedy to tron wizygocki przejął sławny Alaryk I.

Rys. Śmierć Alaryka I, cc wikimedia

Przez piętnaście następnych lat niewielkie konflikty były przeplatane momentami niestabilnego pokoju. W końcu, kiedy rzymskie legiony zmasakrowały rodziny trzydziestu tysięcy barbarzyńców służących w rzymskiej armii, Alaryk wypowiedział Rzymowi wojnę. Wraz z armią Wizygotów runął na Italię. Dwukrotnie bezskutecznie próbował zdobyć Rzym, aż w końcu za trzecim razem - 24 sierpnia 410 r. - barbarzyńcy wdarli się do miasta. Pomimo że Rzym nie był już wtedy oficjalną stolicą imperium, jego upadek poważnie zachwiał fundamentami cesarstwa.

Według historyka Eunapiosa z Sardes[1] Wizygoci jako chrześcijanie (nawróceni przez Wulfilę) wyznania ariańskiego planowo niszczyli pogańskie miejsca kultu np. orfickie Eleusis w 395 r. n.e., a w tych działaniach czynnie brali udział chrześcijańscy mnisi[1] zasilający szeregi wojsk wizygockich.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Opr. Adam Fularz wg

The History Of Vandalia: Containing The Ancient And Present State Of ..., Tom 1

 Autorzy Thomas Nugent

Ponadto:

  1. J. Strzelczyk: Wandalowie i ich afrykańskie państwo, s. 29.
  2. H. Łowmiański: Początki Polski. Z dziejów Słowian w I tysiącleciu n. e., T. 1, s. 245.
  3. H. Łowmiański: Początki Polski. Z dziejów Słowian w I tysiącleciu n. e., T. 1, s. 250–251.
  4. J. Strzelczyk: Wandalowie i ich afrykańskie państwo, s. 57.
  5. 5,0 5,1 J. Strzelczyk: Wandalowie i ich afrykańskie państwo, s. 61.
  6. J. Strzelczyk: Wandalowie i ich afrykańskie państwo, s. 66.
  7. J. Strzelczyk: Wandalowie i ich afrykańskie państwo, s. 61-62.
  8. J. Strzelczyk: Wandalowie i ich afrykańskie państwo, s. 62–63.
  9. J. Strzelczyk: Wandalowie i ich afrykańskie państwo, s. 83.
  10. Encyklopedia historyczna świata, T. 1, Prehistoria, s. 426.
  11. J. Strzelczyk: Wandalowie i ich afrykańskie państwo, s. 94.
  12. J. Strzelczyk: Wandalowie i ich afrykańskie państwo, s. 95.
  13. J. Strzelczyk: Wandalowie i ich afrykańskie państwo, s. 96.
  14. J. Strzelczyk: Wandalowie i ich afrykańskie państwo, s. 97.
  • Encyklopedia historyczna świata, T. 1, Prehistoria, Kraków, 1999, ISBN 83-85909-51-6, ISBN 83-85909-48-6.
  • Łowmiański H.: Początki Polski. Z dziejów Słowian w I tysiącleciu n. e., T. 1, Warszawa, 1963.
  • Strzelczyk J.: Wandalowie i ich afrykańskie państwo, Warszawa, 1992, ISBN 83-06-02205-X.