Gazeta codzienna

Sztuka. Kultura. Nauka.

* * *
Merkuriusz Polski dzieje wszystkiego świata w sobie zamykający dla informacji pospolitej. Od 3 stycznia 1661.
piątek, 14 Grudzień, 2018 - 22:58
wt., 13/08/2013 - 17:27
Kategoria: 

Omelân Prìcak próbował rozwiązać najstarsze zagadki historyczne, i jego publikację wydało w miarę uznane Harvard University Press. Próbował zidentyfikować bohaterów historii przedchrześcijańskiej na naszych terenach, i nie wykluczam że mu się to udało. Być może polański władca Dir to właśnie ów Ascoman na polskim tronie (Ascomannami zwano w ówczesnej łacińskiej literaturze Wikingów, polskie tłumaczenie tej nazwy to "Popiele").

Autor zestawia Olega z władcą polańskim Direm, pisząc że obydwoje konugar należeli do dwóch odmiennych dynbastii, które od początku IX wieku usilnie starały się zdobyć władzę w niemal każdym zakątku Europy Północnej, niemalże gubiąc przy tym swoje klany rodzinne, wyniszczając swoje rody.

Przedstawia Dira jako króla Aldeigjuborg z dynastii fryzyjskiej.

"Pierwszym z państw słowiańskich jest ad-Dir, które posiada rozległe miasta, liczne pola uprawne, rozliczne wojska i przeróżne uzbrojenie. Kupcy muslimscy nawiedzają ich siedzibę z róznorakimi towarami. Temu państwu słowiańskiemu najbliższej jest miasto Al- Firag. Al Firag posiada kopalnię złota, miasta, liczne uprawy, przeliczne wojska i wielką siłę zbrojną. Państwo to zwalcza Rhomajów, Franków, Bazkarda (Węgrów) i inne ludy. Najbliżej tego państwa słowiańskiego leży państwo Turk.

 

(za: Encyklpoedia Średniowiecza Jerzego Rajmana)

Dir (staronord.  Dýri) to wódz, zmarły w 882 roku n.e., wymieniany w kronice Nestora jako władca Kijowa i przywódca wyprawy na Konstantynopol.  Arabski historyk Al-Masudi około roku 943 n.e., na krótko przed pojawieniem się państwa Polan na ziemiach obecnej Polski opisywał Dira, Dayra, jako najważniejszego i naczelnego spośród wszystkich królów ówczesnych królestw słowiańskich.

"king al-Dir [Dayr] was the first among the kings of the Saqaliba (is arabic for Slavs)."

W kronice Nestora

Rozstanie z drużyną Ruryka

Według Nestora byli członkami drużyny Ruryka, przy czym autor podkreśla, że nie byli jego plemiennikami (przez to słowo można rozumieć tak przynależność do jednego plemienia, jak i pokrewieństwo), nie jest natomiast jasne czy byli bojarami gdyż część rękopisów podaje dalej: lecz bojarami, a część: ani bojarami. Za zgodą Ruryka oddzielili się od drużyny książęcej ok. 862 i udali się wzdłuż Dniepru wraz z rodem swoim w stronę Carogrodu.

Opanowanie Kijowa, miasta Polan

Płynąc w dół Dniepru, trafił do Kijowa, głównego miasta Polan uzależnionego wówczas od Chazarów i przejął wraz z Askoldem nad nim kontrolę, gromadząc jednocześnie mnóstwo Waregów 

Wyprawa na Konstantynopol

W roku 866 Askold i Dir mieli zorganizować wyprawę na Konstantynopol, w sile 200 łodzi, zabili mnóstwo chrześcijan i oblegli miasto. Konstantynopol został uratowany dzięki burzy wywołanej zanurzeniem cudownego obrazu, która rozproszyła ruską flotę. Opis ten jest niemal identyczny z bizantyjskimi opisami ataku Rusów z roku 860.Wedle badaczy wierzących świadectwu Nestora należy uznać, że chodzi o tę właśnie wyprawę.

Askold Dyr?

Nie mamy doniesień o Askolodzie, z innych źródeł. Niektórzy z historyków uważają, że Nestor bezpodstawnie połączył, znane sobie z jakichś ruskich źródeł imiona Askolda i Dira, ale chodzić mogło o jednego władcę- Dira Dziwnego.

Although some scholars have tried to prove that "al-Dir" refers to a Slavic ruler and Dir's contemporary, this speculation is questionable and it is at least equally probable that "al-Dir" and Dir were the same person. It seems that in Old East Slavic it was originally "askold Dir" and not "Askold i Dir" as it is known from the Primary Chronicle. The word askold or oskold is derived from Old Norse óskyldr meaning strange, so there was probably a ruler of Kiev called Dir by the Slavs and the Varangians called him something like "óskyldr Dyri"stranger Dir. The Russian Varangians later forgot the meaning of óskyldr so Nestor wrote about two rulers of Kiev—about Askold and Dir. (wikipedia)

Śmierć

Po śmierci Ruryka władzę przejął jego krewny Oleg, który w 882 roku z wielką armią ruszył na południe. Gdy dotarł do Kijowa, udający kupców ludzie Olega zwabili podstępem Askolda i Dira do swoich łodzi, a tam Oleg kazał ich zabić jako uzurpatorów, którzy nie są kniaziami ani kniaziowego rodu. Po śmierci pochowano ich osobno, Askolda na górze nazwanej później Węgierską, a Dira w innym miejscu, za dzisiejszą cerkwią świętej Ireny. Ten oddzielny pochówek i zaszczytne miejsce złożenia zwłok Askolda, zdaniem niektórych badaczy sugerują (obok innych źródeł), że wbrew Nestorowi, dwaj wodzowie nie zginęli razem. Askold miałby umrzeć wcześniej i zostać pochowany jako legalny władca. Zbudowanie cerkwi w pobliżu, lub wręcz na grobie Dira, niektórzy historycy uważają za potwierdzenie teorii o przyjęciu przez niego chrześcijaństwa.

W innych źródłach

W arabskim dziele Al-Masudiego Złote łąki wspomniane jest słowiańskie królestwo ad-Dir, które wielu naukowców identyfikuje z kijowskim państwem Askolda i Dira, ewentualnie samego Dira, który miałby  panować samodzielnie. Jeśli Dir istotnie był Askoldem, wówczas nordyckie sagi opisują jego pochodzenie:

According to the Saga of Ragnar and his Sons, Askold was the son of Hvitserk, and the grandson of Ragnar Lodbrok, a semi-legendary king of Sweden (ca. 770-785). Hvitserk was a contemporary of Rurik, and was said to have waged a war of conquest in Eastern Europe. (wg ang. wikipedia)

Rys. Szacunkowy obszar państwa Dira, IX wiek n.e.

W źródłach

Dzieje Kijowa - Strona 17

books.google.pl/books?id=zNRIAAAAIAAJ
Leszek Podhorodecki - 1982


„Najpierwszym władcą słowiańskim jest car Dir — pisał historyk arabski z X w. Al Masudi. — Posiada on wielkie miasta i liczne a ludne kraje". Tymczasem w Nowogrodzie przejęli władzę skandynawscy najemnicy na czele z Rurykiem.

Europa, Słowiańszczyzna, Polska: Studia ku uczczeniu Profesora ... - Strona 73

books.google.pl/books?id=mi20AAAAIAAJ
1970


Charakteryzując tereny przykarpackie arabski geograf al Masudi pisze (koło 943/944 roku): Najwybitniejszym spośród państw słowiańskich jest państwo ad Dir, które posiada rozlegle miasta, 
liczne pola uprawne, rozliczne wojska i bogate ...

Powieść minionych lat: Powiest' wriemiennych let - Strona 226

books.google.pl/books?id=cAlFAAAAIAAJ
Franciszek Sielicki - 1968


Lichaczow zauważa w tym miejscu w swych komentarzach, że sprawowanie rządów przez dwóch naraz władców nie było spotykane na Rusi; poza tym źródło arabskie (al-Masudi z X w.) mówi tylko o Dirze.

Studia nad pograniczem polsko-ruskim w XXI wieku - Strona 61

books.google.pl/books?id=z1E1AAAAIAAJ
Franciszek Persowski - 1962


Tę relację przyjmuje al Bekri124. O Słowianach wschodnich Masudi raczej milczy. Nawet wymieniając królów słowiańskich trzyma się Masudi zachodu. Po państwie ad Dir jest al Fi- rag, powszechnie przyjmowane w nauce za Pragę, 

Z polskich studiów sławistycznych: Seria 2. Prace na V ... - Tom 3;Tom 8 - Strona 34

books.google.pl/books?id=IkBMAAAAIAAJ
Polska Akademia Nauk. Komitet Słowianoznawstwa, ‎Polska Akademia Nauk. Komitet Językoznawstwa, ‎Polska Akademia Nauk. Komitet Nauk o Literaturze - 1963


... i wschodniej w przekazie Masudiego. Autor arabski wymienił jako pierwsze państwo słowiańskie oczywiście od strony wschodniej — państwo ad Dir, czyli Kijów z jego księciem Direm, a w jego bezpośrednim sąsiedztwie państwo al Firag

Z polskich studiów slawistycznych - Tom 2,Część 3 - Strona 34

books.google.pl/books?id=06hmAAAAMAAJ
1963


... i wschodniej w przekazie Masudiego. Autor arabski wymienił jako pierwsze państwo słowiańskie oczywiście od strony wschodniej — państwo ad Dir, czyli Kijów z jego księciem Direm, a w jego bezpośrednim sąsiedztwie państwo al Firag

Kronika Słowian: Ruś Kijowska w czasach pierwszych Rurykowiczów - Strona 69

books.google.pl/books?isbn=8373968008
Witold Chrzanowski - 2009


polańsko-chazarskiego Kijowa, w połowie IX wieku, Dir i jego ludzie byli obcy. Oskyld (oskylId) w językach skandynawskich znaczy „obcy". Al-Mas'udi na ten temat pisze: „Pierwszym z państw słowiańskich jest państwo ad-Dir, które posiada ...


Słownik starożytności słowiańskich: encyklopedyczny zarys kultury ... - Tom 3,Część 1 - Strona 183

books.google.pl/books?id=KQ_vAAAAMAAJ
Polska Akademia Nauk. Komitet Słowianoznawstwa, ‎Władysław Kowalenko - 1967


D. Krandźalov) lub też wzbudzała liczne kontrowersje w indentyfikacji (np. relacja o słów. plemieniu Walinjana i jego królu Madżaku — ob., ob.)

Małopolskie studia historyczne - Strona 30

books.google.pl/books?id=ZdFBAAAAYAAJ
1958


Masudi wymienia w swoich Łąkach złota państwo kijowskie (al Dir) i „najbliższe mu" czeskie (al Firag), o którym pisze m. in., że „posiada (ono) kopalnię złota, miasta, liczne uprawy, przeliczne wojska i wielką siłę zbrojną" i że „ temu państwu ...

Kwartalnik historyczny - Tom 30 - Strona 240

books.google.pl/books?id=JGE4AQAAMAAJ
1916


Przyczem należy zwrócić uwagę że gdy Masudi mówi „pierwszem z tych państw słowiańskich jest państwo ad-Dir", nie ... Marquardt tłumaczy: z tem państwem słowiańskiem graniczy bezpośrednio państwo al-Firag, przyczem poprawia ..

Dzieła: Narody na ziemiach słowiańskich przed powstaniem Polski - Strona 739

books.google.pl/books?id=vORHAAAAMAAJ
Joachim Lelewel - 1972


[Al-]Masudi tedy wie, że najdzielniejsi a najlepsi ze wszystkich Sławian jeźdźcy są [a.] n'mgin, Namdżin, a ... Z Bu- ryka waręskich towarzyszy Dir usadowił się w Kijowie koło roku 866, wyzwalając ten gród spod jarzma Chazarów.

Początki Państwa Polskiego: Organizacja polityczna - Strona 80

books.google.pl/books?id=IVQvAAAAMAAJ
Kazimierz Tymieniecki - 1962


wymienia Masudi, wsród plemion slowiañskich, Serbów, Morawian i innych w dorzeczu sredniego Dunaju, a takze i ... jak sie. to powszechnie przyjmuje Sasów (Sasin), poza tym mówi o pañstwie króla slowiañskiego A)ld(.ä>jr a (ad Dir),

Prace Wydziału Filozoficzno-Historycznego: Seria Historia - Wydania 36-38 - Strona 73

books.google.pl/books?id=3iE7AQAAIAAJ
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Wydział Filozoficzno-Historyczny - 1970


Charakteryzując tereny przykarpackie arabski geograf al Masudi pisze (koło 943/944 roku): Najwybitniejszym spośród państw słowiańskich jest państwo ad Dir, które posiada rozlegle miasta, liczne pola uprawne, rozliczne wojska i bogate ...

Fragments of the history of Western Slavs - Tomy 1-3 - Strona 58

books.google.pl/books?isbn=8370633374
Gerard Labuda - 2002


W relacji Masudiego czytamy, że „w kraju Chazarów obok Chazarów są jeszcze Słowianie i Rusowie. ... zaliczał do Słowian „zachodnich", możemy się łatwo domyślić z drugiego fragmentu, w którym mówi np. o królestwie al-Dir, czyli o Kijowie.


Ojczyzna bliższa i dalsza: studia historyczne ofiarowane Feliksowi ... - Strona 299

books.google.pl/books?id=N4viAAAAMAAJ
Feliks Kiryk, ‎Jacek Chrobaczyński, ‎Andrzej Jureczko - 1993


Al-Masudi podaje pod rokiem 943, że „Pierwszym z państw słowiańskich jest ad-Dir [Kijów, Kraków] [...] Temu państwu najbliższe jest państwo al-Firag [Praga]"31. Potwierdza to sąsiedztwo ad-Dir, Rusi Kijowskiej, z księstwem czeskim, które w ...

Historia Polski: do roku 1505 - Strona 11

books.google.pl/books?id=JkhFAAAAIAAJ
Jerzy Wyrozumski - 1988


5) Pisarz i uczony arabski al Masudi pomieścił w swoim, dziele Łąki złota i drogich kamieni, powstałym około połowy X w., stosunkowo ... Jeżeli ad Dir relacji oznacza Kijów, to informacja, iż graniczy on z Czechami {al Firag), wskazywałaby na ...

Ojczyzna bliższa i dalsza: studia historyczne ofiarowane Feliksowi ... - Strona 299

books.google.pl/books?id=N4viAAAAMAAJ
Feliks Kiryk, ‎Jacek Chrobaczyński, ‎Andrzej Jureczko - 1993 -


Al-Masudi podaje pod rokiem 943, że „Pierwszym z państw słowiańskich jest ad-Dir [Kijów, Kraków] [...] Temu państwu najbliższe jest państwo al-Firag [Praga]"31. Potwierdza to sąsiedztwo ad-Dir, Rusi Kijowskiej, z księstwem czeskim, które w ...

Poczatki Polski: z dziejów slowian w I tysiacleciu n.e - Tom 5 - Strona 182

books.google.pl/books?id=h9keAAAAMAAJ
Henryk Łowmiański - 1973


Doczekały się one poświadczenia w relacji Masudiego o Słowianach inserowanej do jego Złotych rąk napisanych w 947 r. Autor wymienił za Chazarią kolejno trzy państwa „słowiańskie": ad-Dir, al-Firag oraz Turk, tzn. ruskie, czeskie oraz ...

Spotkania z zabytkami: informator popularnonaukowy

books.google.pl/books?id=Q3AvAQAAIAAJ
2007


Piszący w latach czterdziestych X w. pisarz arabski, Al-Masudi, zanotował, że z państwem ad Dir (Ruś) sąsiadowało państwo al Firag, czyli Czechy i z przekazu tego wysunięto wniosek, że między Czechami a Rusią nie było żadnego innego 

Od dziejów Środkowych Słowian do Orawy, Podhala i Spisza: notatki ... - Strona 36

books.google.pl/books?isbn=838970711X
Andrzej Jazowski - 2004


W traktacie „Łąki złota i drogich kamieni", datowanym na lata 40-te X wieku, pisarz arabski Al - Masudi napisał, że słowiańskiemu państwu „ad Dir" (Ruś Kijowska) najbliższe jest państwo „al Farag" (Czechy)39. Potwierdzenie tego stanu rzeczy 

Historia - Strona 34

books.google.pl/books?id=UEEqAQAAMAAJ
Polska Akademia Nauk. Komitet Nauk Historycznych - 1963


... i wschodniej w przekazie Masudiego. Autor arabski wymienił jako pierwsze państwo słowiańskie oczywiście od strony wschodniej - państwo ad Dir, czyli Kijów z jego księciem Direm, a w jego bezpośrednim sąsiedztwie państwo al Firag, 

Mediaeval Scandinavia - Tom 13 - Strona 52, 2000


The most valuable information is found in the works of Ibn-Khurradadhbih. al- Mas'udi, Ibn-Rusta and GardlzT. We may also add ... Al-Masudi mentions Dir, also occurring in the Primary Chronicle, as the ruler of an impressive realm.

Kronika Słowian: Wielkie Morawy, Kraj Wiślan i Czechy 805-955 r - Strona 218

books.google.pl/books?isbn=836054705X
Witold Chrzanowski - 2006


W 926 roku Masudi był nad Morzem Czarnym i mniej więcej w tym czasie odwiedził stolicę cesarstwa, nie później jednak ... 929.1 W interesujących fragmentach arabski podróżnik podaje: „Pierwszym z państw słowińskich jest państwo ad-Dir, ...

Bibliografia

Oskold und Dir, Göttingen/Gotha 1773 (Digitalisat)  

The origin of Rus'.: Old Scandinavian sources other than the Sagas, Omelân Prìcak, Harvard University Press, 1 sty 1981 - 850

Najstarsza Kronika Kijowska. Powieść Minionych Lat, Nestor, Ossolineum 2005, ISBN 83-04-04750-0

Ruś Wikingów, Władysław Duczko, Wydawnictwo TRIO, Warszawa 2006, ISBN 978-83-7436-098-2

Pan Nowogród Wielki, Stefan Bratkowski, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1999, ISBN 83-88072-23-4