Gazeta codzienna

Sztuka. Kultura. Nauka.

* * *
Merkuriusz Polski dzieje wszystkiego świata w sobie zamykający dla informacji pospolitej. Od 3 stycznia 1661.
niedziela, 20 Maj, 2018 - 21:54

Wielki Ptak Rok- między baśniami a wiedzą

śr., 19/06/2013 - 00:18
Kategoria: 

Ruk, rok lub ruch – olbrzymi ptak występujący w mitologii perskiej, tak ogromny, że lecąc przesłania słońce i zmienia dzień w noc. Poluje na wielkie węże i potwory morskie, pisklęta karmi nosorożcami. Na ludzi nie zwraca uwagi, chyba że zniszczą jego jaja. Wtedy rozwścieczony chwyta w szpony głazy i zrzuca je na agresorów. 

Postać ta występuje również w literaturze: w jednej z baśni Księgi tysiąca i jednej nocy Rok zaatakował statek Sindbada Żeglarza. Czy ptak ten mógł być europejską odmianą tych wielkich, mających duży zasięg lotu, ptaków?

 

File:Earth after the Fall of Man.jpg

Rys. 2. Obraz  Franz Rösela z 1690 roku przedstawiajacy wielkie ptaki

Rabin Benjamin z Tudela opisał historię przypominającą Roka, w której rozbitkowie żeglarze mieli się dać porwać z bezludnej wyspy owijając wołe skóry wokół nich, by pozwolić aby gryfy nosiły je tak, jakby były bydłem. 

W XIII wieku, Marco Polo (cytowany w Attenborough (1961: 32), stwierdził: "To był dla całego świata jakby orzeł, ale rzeczywiście z ogromnych rozmiarów, tak wielki w tym, że jego pióra były dwanaście kroków długości i były stosunkowo . I to jest tak silne, że może chywić słoni w szponach i unosić go wysoko w powietrze by upuścić go tak, że jest rozbijany na kawałki. Tak go zabiwszy, ptak spada na niego i zjada go na ucztę."

Orzeł Haasta- Harpagornis moorei

Orzeł Haasta (maor. Te Hoikoi lub Te Pouakai, łac. Harpagornis moorei syn. Harpagornis assimilis syn. Hieraaetus moorei) to gatunek dużego, wymarłego ptaka drapieżnego z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae), zamieszkujący niegdyś Nową Zelandię. Jedyny przedstawiciel rodzaju Harpagornis. Jest to najcięższy znany orzeł, jaki kiedykolwiek występował na Ziemi. Charakteryzował się potężnymi szponami, wąską czaszką i stosunkowo krótkimi skrzydłami, co sugeruje, że był to ptak leśny. Samice były cięższe od samców.

Wymiary średnie

długość ciała: do 130 cm
rozpiętość skrzydeł – maksymalnie do 260 cm
waga
samce ok. 10 kg
samice ok. 13 kg

 

Nie odnaleziono jak dotąd szczątków gniazd, jaj czy piskląt orła Haasta, jednak przypuszcza się, że sposób rozmnażania nie odbiegał zbytnio od innych dużych jastrzębiowatych. Jadały głównie nielotne ptaki. Szacuje się, że masa ofiar wahała się w granicach 1 do 200 kg, a najczęstszą ofiarą nie były, jak się powszechnie sądzi, moa, a nielotne kaczki Euryanas finschi, znane również pod nazwą Chenonetta finschi. Prawdopodobnie żywił się również padliną. Przypuszczalnie gdy zaczęło brakować wielkich ptaków, którymi się żywił, polował na przybyłych do miejsca gdzie ostatni raz go widziano- Nowej Zelandii, Maorysów.

Wymarcie 

Gatunek wymarł około roku 1400, choć niektórzy twierdzą, że widywano go również w XIX wieku. Prawdopodobną przyczyną wymarcia było wytępienie wielkich nielotnych ptaków (w tym przedstawicieli rodziny moa), głównego składnika pożywienia orła Haasta, oraz bezpośrednie polowania. Współcześnie najbliższym krewnym orła Haasta jest orzełek włochaty (Hieraaetus pennatus), z którym miał wspólnego przodka około milion lat temu, a nie, jak wcześniej sądzono, orzeł australijski (Aquila audax).

Aepyornis maximus- inny wielki i wymarły 1000 lat temu ptak, dający się udomawiać. cc wikimedia.

opr. AF na podst. Wikipedia